یادداشت‌های استاد ط-صدرا - مطهری، مرتضی - الصفحة ٣٤٣ - یادداشت خدا در آیینه اندیشه بشری

یادداشتهای استاد مطهری، ج ٨، ص: ٣٤٣

شناخت ما از گذشته که غیرقابل آزمایش است نیز استنباطی و آیهای است ..

مسئله مورد بحث ما خدا در آیینه اندیشه بشری است. اولین پرسش این است که این آیینه قادر به نمایان ساختن و منعکس ساختن هر حقیقتی باشد، آیا قادر است که خدا را در خود نمایان سازد؟ همان مسئله معرفة اللَّه است. یعنی قادر است که جهان را مانند آیینه و خود را بالاتر از آیینه در خود منعکس سازد، خدا را چطور؟

پس، از سه مسئله مهم فلسفه: جهان، انسان، خدا، دوتای اولی حل شد، سومی چطور؟.

بدیهی است که اولًا ذهن که همچون آیینه است چیزی را میتواند در خود منعکس کند که مستقیماً با او مواجه باشد، لهذا جهان را میتواند در خود منعکس کند اما خدا را چطور؟ و ثانیاً ذهن چون محدود است محدود را میتواند در خود منعکس کند نه غیر محدود را. خداوند چون نامحدود است غیب هم هست. پس هر دو اشکال موجود است.

جام جهان نما:

جواب اشکال دوم این است که آری میتواند اما با کمک همان قدرت خارق العاده نفس به قسمتهای مربوط به نقص و غلط و خطای خود. به عبارت عرفانی، این جام میتواند جهان نما باشد ..

در اینجا حکیم از یک جنبه بحث میکند و عارف از جنبه دیگر.

حکیم خدا را در آیینه اندیشهها- که به هر حال نوعی تصویر است- میخواهد بشناسد و به کمک مفاهیم و اندیشهها، و عارف خدا را در آیینه معرفت حضوری نفس که ذات نفس- نه تصویری از تصویرها- آیینه است [١]؛ یعنی همان علم حضوری نفس به ذات خود اگر تکمیل شود منتهی به علم حضوری به ذات حق میشود و تمام