یادداشت‌های استاد ط-صدرا - مطهری، مرتضی - الصفحة ٢٠٣ - خوشبینی و بدبینی به نظام آفرینش ( توحید و مسئله خیر و شر و حکمت بالغه ) (١)

یادداشتهای استاد مطهری، ج ٨، ص: ٢٠٣

کلام میرداماد و رسائل صدرا، صفحه ١٩٤ ..

٥. در اخبار راجع به قضا و قدر زیاد وارد شده. رجوع شود به کافی، باب البداء، خصوصاً حدیث ١٧ و تفصیلی که شرّاح در شرح آن حدیث دادهاند، مثل مرآة العقول، صفحه ١٠١، ایضاً باب بعد تحت عنوان «لایکون شیء فی السماء و الارض الّا بسبعة» و باب بعد تحت عنوان «باب الابتلاء و الاختیار» و به فاصله یک باب، باب الخیر و الشر و بعد باب الجبر و القدر و بعد باب الاستطاعة و القدرة ..

٦. مسئله قضا و قدر از آن جهت موهم جبر است و اعتقاد به آن انسان را از حاکم بودن بر سرنوشت خود منصرف میکند که معنی قضا و قدر ثبت و تعیین و اندازه گیری حوادث است در علم باری و چون علم باری علم فعلی است [١] و عین حکم و اراده است پس هر حادثهای آنطور که قبلًا حکم شده و تعیین و تقدیر و اندازه گیری شده باید واقع شود، پس انسان خودش از لحاظ تأثیر در سرنوشت خود هیچکاره است، در پس آینه طوطی صفتش داشتهاند، آنچه استاد ازل گفت بگو میگوید و بالاخره صد درصد سرنوشت انسان به دست دیگری است و قبلًا تعیین و تثبیت شده. جفّ القلم بما هو کائن. ما اصاب من مصیبة فی الارض و لا فی انفسکم الّا فی کتاب من قبل ان نبرأها..

٧. آیا میتوان گفت که مطلق حکما و فلاسفه قائل به اصل علیت و معلولیت و ضرورت علّی و معلولی [هستند] و اینکه «الشیء ما لم یجب لم یوجد» و اینکه هر شیئی وجوب و تعین و خصوصیت خود را از ناحیه علت کسب میکند و در مرتبه علت، وجوب و تعین وی پیدا میشود، حتی مادیین قضا و قدری هستند یا نه؟ جواب این است: بلی، فرقی نمیکند، اصل قضا و قدر الهی نیز از اصل ضرورت علّی و معلولی و اینکه حقْ علت تامه موجودات است سرچشمه میگیرد. فرقی که بین الهی و مادی هست در این است که الهی مبدأ