یادداشت‌های استاد ط-صدرا - مطهری، مرتضی - الصفحة ٢١١ - خوشبینی و بدبینی به نظام آفرینش ( توحید و مسئله خیر و شر و حکمت بالغه ) (١)

یادداشتهای استاد مطهری، ج ٨، ص: ٢١١

و نیز معلوم شد که معنی قضا و قدر حتمی و غیر حتمی این نیست که در برخی موارد (غیر افعال اختیاری بشر) قضا و قدر قطعی است و در برخی موارد غیر قطعی (افعال اختیاری بشر)، بلکه مقصود از لازم و غیر لازم این است که در برخی موارد وجود اشیاء یک راه بیشتر ندارد و در برخی موارد راههای متعدد. هریک از راهها به صورت «اگر» قطعی است، یعنی هر راهی بهطور قطع به یک مقصد خاص میرساند و در عین حال انتخاب یکی از آنها در متن واقع قطعی است. هو الذی ... قضی اجلًا و اجل مسمی عنده..

١١. ممکن است کسی بگوید که از آیه شریفه قل لو کنتم فی بیوتکم لبرز الذین کتب علیهم القتل الی مضاجعهم برمیآید که مثلًا مرگ کسی اگر مقدر شده باشد بستگی ندارد به علل ظاهری، پس قضا و قدر مستقیماً بدون واسطه علل متوسطه به خود مرگ تعلق گرفته است و تعدد قضا و قدر هم در این صورت معنی ندارد و همچنین در مورد رزق و سلامت و امثال [آن] نظیر این بیان وارد شده است ..

در جواب عرض میکنم یک نکته هست و ممکن است این آیه و تعبیراتی نظیر این آیه در مورد رزق و سلامت ناظر به آن باشد و آن اینکه در میان علل و روابط این عالم گاهی حوادثی واقع میشود که مستقیماً تأثیر دارد در تسریع مرگ و حتی آن حوادث به هر حال علل و اسباب مرگ را فراهم میکند، مثل کشتن پدر که اثرش جوانمرگ شدن و تسریع مرگ پسر است و یا توهین به معلم و یا کشتن طفل کسی، همان طوری که تا حدی مشاهده شده که کورتاژ کردن طفلی سبب تسریع در مرگ طفل دیگر شده است و بهطور کلی ایذاء انسان یا حیوان و بالخصوص ایذاء ذی حقوق رابطه خاصی با تسریع موت و انتقام و مکافات طبیعت دارد، یعنی اثر مستقیم این امور تسریع اجل است همان طوری که صدقات در توسعه رزق و در سلامت مؤثر است. شاید آنجا که قرآن میفرماید: کتب علیهم القتل نظر دارد به مواردی که افرادی به واسطه بعضی از این اعمال مردنشان تحتّم یافته است.