یادداشت‌های استاد ط-صدرا - مطهری، مرتضی - الصفحة ١٦٩ - خوشبینی و بدبینی به نظام آفرینش ( توحید و مسئله خیر و شر و حکمت بالغه ) (١)

یادداشتهای استاد مطهری، ج ٨، ص: ١٦٩

العارف یرید الحق الاول لا لشیء غیره و لایؤثر شیئاً علی عرفانه و تعبده له فقط لأنه مستحق للعبادة و لأنها نسبة شریفة الیه لا لرغبة او رهبة و ان کانتا فیکون المرغوب فیه او المرهوب عنه هو الداعی و فیه المطلوب و یکون الحق لیس الغایة بل الواسطة الی شیء غیره هو الغایة و هو المطلوب دونه ..

سپس میگوید:.

المستحل توسیط الحق مرحوم من وجه فانه لم یطعم لذة البهجة به فیستعظمها ... و ما مثله بالقیاس الی العارفین الّا مثل الصبیان بالقیاس الی المحنّکین ... و المستبصر بهدایة القدس فی شجون الایثار قد عرف لذة الحق ولّی وجهه سمتها مسترحماً علی هذا المأخوذ عن رشده الی ضده و ان کان ما یتوخّاه بکدّه مبذولًا له بحسب وعده ..

استدلال از طریق مصنوعات برای معرفة اللَّه کافی نیست:

در ورقههای توحید، خداشناسی شماره ... گفتهایم که استدلال از مصنوع به صانع برای «شناسایی» خدا کافی نیست، حداکثر موجب علم به خداست، بلکه موجب علم به خدا هم نیست، موجب علم به صانع عالم ماده است نه خدا به معنی واجب الوجود قائم بالذات تا چه رسد به توحید و یگانگی او و کمال مطلق بودن او و عینیت صفات او با ذاتش و قدم و اولویت و سرمدیت و سایر صفات او. تنها از راه علم به وجود و علل وجود یعنی حکمت متعالیه است که شناسایی به معنی حقیقی به طوری که ذات باری موضوع علمی واقع شود (نظیر روان شناسی و حیوان شناسی و غیره) صورت میگیرد، و این علم به این صورت منحصراً در میان مسلمین وجود داشته و دارد و از مختصات و مفاخر مسلمین است.