یادداشت‌های استاد ط-صدرا - مطهری، مرتضی - الصفحة ١٨٧ - خوشبینی و بدبینی به نظام آفرینش ( توحید و مسئله خیر و شر و حکمت بالغه ) (١)

یادداشتهای استاد مطهری، ج ٨، ص: ١٨٧

٤. آیا عملی هست که این عمل ذاتاً قطع نظر از هرگونه اعتقادی خود عمل، عبادت باشد مثلًا سجود کردن، قربانی کردن، نذر کردن، آمرزش خواستن یا استغاثه و ندا کردن؟ یا اینکه این اعمال آنگاه عنوان پرستش پیدا میکند که مقرون باشد به اعتقاد به الوهیت؟.

به نظر نمیرسد که هیچ عملی فی حد ذاته قطع نظر از اعتقاد به الوهیت، خود عمل عبادت باشد. بلی السجود للَّه و همچنین شاید التضحیة للَّه، اما این دستور شرعی است که برای غیر خدا نباید سجود یا قربانی کرد. مرتکب این کار اگر معتقد به الوهیت آن شیء یا شخص نباشد مشرک نیست، بلکه بدعت و حرامی مرتکب شده است ..

سخن در این جهت است که اعتقاد به الوهیت چیست؟ مرز الوهیت کجاست؟ چگونه اعتقادی درباره افراد و اشخاص است که منجر به اعتقاد به الوهیت است؟ بعضیها کارها را تقسیم کردهاند میان خدا و غیر خدا، بعضی کارها را مخصوص خدا دانستهاند، از آن جمله است احیاء و اماته، آمرزش، رزق دادن و امثال اینها. [از نظر آنها] مرز الوهیت این کارهاست، اگر در مقابل کسی نیایش بریم با این اعتقاد، مرز الوهیت را شکستهایم ..

بعضی دیگر مطلق کارهای فوق الطبیعه را داخل در مرز الوهیت دانستهاند مانند آگاهی از غیب و نهان، مطلق معجزات و خوارق عادات. کارها بر دو قسم است: کارهای طبیعی که وابسته به علل و اسباب است و کارهای غیر طبیعی که مافوق علل و اسباب است.

اعتقاد به اینکه بشری قادر است کاری را بدون علل و اسباب طبیعی انجام بدهد، اعتقاد به الوهیت میدانند. لهذا این تعبیر را که خیال میکنم از مسیحیان اقتباس شده بعضی درباره شیعه میگویند که شیعه جزئی از الوهیت یا چیزی از لاهوت در علی قائل است، در صورتی که میدانیم شیعه برای الوهیت یا لاهوت جزء قائل نیست.

این را از آن جهت میگویند که شیعه برای علی خوارق و معجزات قائل است.