یادداشت‌های استاد ط-صدرا - مطهری، مرتضی - الصفحة ٢٢٩ - خوشبینی و بدبینی به نظام آفرینش ( توحید و مسئله خیر و شر و حکمت بالغه ) (١)

یادداشتهای استاد مطهری، ج ٨، ص: ٢٢٩

و جهل به احوال جهان و بیبصیرتی بر خیر و شر و قناعت به معیشت بخور و نمیر در ایشان رایج و عمومی گشته، پروای ترقی و دفع دشمن ندارند اما در آزار خویشان و اضرار دوستان دقیقهای فروگذار نمیکنند. لشکر خونخوار اجانب از هر سو بر ایشان تاخته است لکن آنان تیغ کینه و جنگ داخلی به روی خویش آختهاند. بیچارگان به هر پیشامدی شاکرند و به هر مذلتی حاضر، به کنج خانه آسوده خفتهاند و گنج ثروت و استقلال را به دشمن و بیگانه واگذاشتهاند ... غربیان این مفاسد را که بر شمردیم به مسلمین نسبت میدهند، همه زشتیها و پستیها را زاییده اعتقاد به قضا و قدر میدانند، میگویند اگر مسلمانان چندی دیگر بر این عقیده بمانند دیگر حسابشان صاف است و آب از سرشان میگذرد ....

آنگاه خود سید جمال میگوید:.

فرنگیها میان اعتقاد به قضا و قدر و اعتقاد به مذهب جبر که میگوید انسان در کلیه اعمال و افعال خود مجبور مطلق است فرق و تفاوتی نگذاشتهاند، پنداشتهاند که مسلمین، معتقد به تقدیر آسمانی را [١] چون برگی آویخته در فضا میدانند که از وزش نسیم بلرزد و بادش به هر سوی بکشد، و این دروغ محض است و امروز هم در میان همه فرق مسلمین چنین عقیدهای وجود ندارد. چگونه ممکن است چنین عقیدهای وجود داشته باشد و حال آنکه قائل به عدل الهی هستند، قائل به ثواب و عقاب و مسئولیت و تکلیف میباشند. بلی در قدیم عدهای بودند که به جبر مطلق قائل شدند اما تا پایان قرن چهارم هجری بیشتر نپایید، منقرض شدند.