یادداشت‌های استاد ط-صدرا - مطهری، مرتضی - الصفحة ٤١٦ - احتجاجات قرآن

یادداشتهای استاد مطهری، ج ٨، ص: ٤١٥

عقلی اقامه میکند و دلیل مخالفین را با استدلال عقلی ابطال میکند و از آنها برهان و دلیل مطالبه میکند و میگوید: قل هاتوا برهانکم ان کنتم صادقین، و ثالثاً تاریخ و سرگذشت بشر و علل و موجبات سعادت یا شقاوت وی را تعلیل و تحلیل میکند و به طرز منطقی و معقولی رابطه هر معلولی را با علت روانی یا اجتماعی خود بیان میکند، و رابعاً مقررات و دستورهای خود را منبعث و ناشی از علتها و مصلحتها و حکمتها میداند و به آنها اشاره میکند، حقاً باید کتاب عقل شناخته شود.

الهام و اشراق:

در اینکه قرآن عقل را معتبر میشمارد و سند میداند و برای وی ارزش و اصالت قائل است، بحثی نیست ..

اما این به معنی این نیست که قرآن روش اشراق و الهام را معتبر نمیشناسد. قرآن در عین اینکه روش عقلی را معتبر میداند، روش اشراق و الهام را نیز معتبر میشمارد. قرآن میان این دو روش ضدیت و تنافی قائل نیست و قهراً برای موردی که میان آنها جنگ دربگیرد تکلیف معین نمیکند، زیرا چنین موردی وجود ندارد و به اصطلاح سالبه به انتفاء موضوع است. ولی در عین حال به این مطلب اذعان و اعتراف دارد که افق اشراق و الهام از افق عقل و منطق وسیعتر و فسیحتر است. ای بسا حقایقی که در پرتو الهام و اشراق و وحی مکشوف میگردد که سالها و بلکه قرنها لازم است که مرکب کندرو عقل و علم و خرد، خود را به آنجا برساند و شاید هیچ گاه هم نتواند خود را به آن قلهها برساند ..

ماضل صاحبکم و ما غوی. و ما ینطق عن الهوی. ان هو الّا وحی یوحی. علّمه شدید القوی. ذو مرة فاستوی. و هو بالافق الاعلی. ثم دنا فتدلی. فکان قاب قوسین او ادنی. فاوحی الی عبده ما اوحی.