یادداشت‌های استاد ط-صدرا - مطهری، مرتضی - الصفحة ٣٠٠ - یادداشت توحید، خداشناسی

یادداشتهای استاد مطهری، ج ٨، ص: ٣٠٠

در صفحه ١٣٩ راجع به حس اخلاقی میگوید:.

فعالیت اخلاقی موهبتی است که انسان به کمک آن رفتار خود را پیرو اصولی میکند و در اعمال ممکنه، آن را که خوب و سودمند است انجام میدهد و خود را از قید «خودپسندی» و «بدخواهی» میرهاند و همچنین در آدمی حس تکلیف و وظیفه ایجاد میکند. متأسفانه جز افراد معدودی از این موهبت برخوردار نیستند و عموماً بالقوه میماند. مع هذا نباید حقیقتش را انکار کرد. اگر حس اخلاقی وجود نداشت سقراط جام شوکران را نمینوشید. امروز نیز آن را در برخی طبقات اجتماع و بعضی ممالک و گاهی در اوج تعالیاش میتوان یافت. در تمام اعصار نیز وجود داشته و در تاریخ بشریت همه جا اهمیت و اصلیت خود را نشان داده است ..

١١. عطف به نمره ٨: هدایتی که لازمه ساختمان ماشین باشد به این نحو است که قبلًا در ساختمان این ماشین پیش بینی شده که پس از فلان حرکت فلان حرکت معین پیدا شود و در مقابل فلان عمل فلان عکس العمل پیدا شود. تمام عملها و حرکتها و عکس العملهای ماشین نتیجه پیش بینی شده ساختمان ماشین است و لازمه جبری آن است [١]. علت قبلی است که مستقیماً شیء بعدی را به صورت یک معلول ساده [به وجود میآورد] مثل [اینکه] حرکت چرخها در اثر فشار موتور یا عکس العمل دستگاه رادار در برابر حرکات فضایی پیدا میشود، یعنی هرچه در حال حاضر رخ میدهد صد درصد

تمام مرجح حادثه، خصوصیات موجود در علت پیشین است. نقطه مقابل این است که شیء از لحاظ موجبات گذشته بر سر دوراهی باشد و فقط آینده و توجه به آینده باشد که مرجح انتخاب واقع شود. از این رو اصل غائیت ملازم است با انتخاب و اختیار و ابتکار، و هرجا اینها باشند اصل غائیت هست.