یادداشت‌های استاد ط-صدرا - مطهری، مرتضی - الصفحة ٢٩٥ - یادداشت توحید، خداشناسی

یادداشتهای استاد مطهری، ج ٨، ص: ٢٩٥

لصدرها، مکفولة برزقها مرزوقة بوفقها، لایغفلها المنان و لایحرمها الدیان ولو فی الصفا الیابس و الحجر الجامس. و لو فکرت فی مجاری اکلها فی علوها و سفلها و ما فی الجوف من شراسیف بطنها و ما فی الرأس من عینها و اذنها لقضیت من خلقها عجباً و لقیت من وصفها تعباً ..

٥. راجع به برهان هدایت رجوع شود به دفتر مبدأ و معاد، صفحه ٨١ ..

٦. در قرآن کریم مجموعاً در چهار جاست که موضوع خلق و هدایت پشت سر یکدیگر آورده شده است:.

الف. ربنا الذی اعطی کل شیء خلقه ثم هدی..

ب. از زبان ابراهیم: الذی خلقنی فهو یهدین..

ج. الذی خلق فسوّی. و الذی قدّر فهدی..

د. اقرأ باسم ربک الذی خلق. خلق الانسان من علق. اقرأ و ربک الاکرم. الذی علّم بالقلم..

٧. البته مقصود این نیست که همه موجودات دارای عقل و شعورند و همه انسانند. مقصود این است که کارهای آنها طوری است که جز اینکه شعور و ادراکی پشتوانه آنها باشد قابل توجیه نیست ..

پس هدایت مربوط به طرز کار است، و اساساً میدانیم کاری که مقرون به شعور باشد و شعوری آن را اداره کند با کاری که توأم با شعور نباشد متفاوت است [١]. در برهان نظم، خود ساختمان موجود را از آن نظر که کاری است، مورد توجه قرار میدادیم و میگفتیم در کار ساختمان انتخاب صورت گرفته است، پس فاعل این ساختمان شاعر است یا از شعور و ادراکی تأیید شده است. اما در برهان هدایت بحث در ساختمان مادی اشیاء نیست، بحث در طرز کاری است که