یادداشت‌های استاد ط-صدرا - مطهری، مرتضی - الصفحة ٢٩٦ - یادداشت توحید، خداشناسی

یادداشتهای استاد مطهری، ج ٨، ص: ٢٩٦

خود اشیاء انجام میدهند. طرز کارشان نشان میدهد که یا خودشان ذی شعورند (شعوری مافوق شعور انسان) و یا آنکه از طرف ذی شعوری هدایت و رهبری میشوند، نظیر سفینههای فضایی که دستگاه زمینی آن را هدایت و رهبری میکند ..

قرآن کریم اصل هدایت را در مورد اجرام سماوی به کار برده است: و اوحی فی کل سماء امرها و همچنین: رفع السموات بغیر عمد ترونها. در مورد حیوان هم دارد، از قبیل: و اوحی ربک الی النحل. در مورد انسان هم دارد، از قبیل: و جعل لکم السمع و الابصار و الافئدة یا:

فألهمها فجورها و تقویها..

اما درباره نباتات فعلًا چیزی در نظر ندارم، شاید آیه و النجم و الشجر یسجدان ناظر به این معنی باشد ..

اما علم: درباره جمادات کافی است که نظریه جاذبه عمومی نیوتن را در نظر بگیریم. گاهی افراد خیال میکنند که یک لفظ از قبیل جاذبه یا غریزه مطلب را حل میکند [١] اما از خود نیوتن بپرسید میگوید نمیدانم چیست، همین قدر میدانم که کشش و جذب و انجذابی هست، حقیقتش چیست نمیدانم. قرآن میگوید: و اوحی فی کل سماء امرها یا میگوید: رفع السموات بغیر عمد ترونها. امام هشتم فرمود: فهناک عمد ولکن لاترونها..

در تفسیر نوین، صفحه ١٤٧ به نقل از کتاب قانون بزرگ از نیوتن

---

[١] این مطلب را اینطور باید در نظر گرفت که آیا علم یا فلسفه میتواند ثابت کند که جاذبه داشتن خاصیت ذاتی جسم است نظیر بُعد داشتن و سایر احکام هندسی و مقداری که غیرقابل انفکاک است؛ محال است که جسم از خاصیتهای مربوط به هندسه فضایی و سطح از خاصیتهای مخصوص هندسه مسطحه منفک گردد؟ آیا مانعی دارد که عالم اجسام بمیرد یعنی فاقد نیروی جاذبه باشد؟ ما در مورد جاذبه نمیتوانیم بگوییم لازمه جسمیت و جرمیت هست، هرچند نمیتوانیم ثابت کنیم که لازمه جسمیت و جرمیت نیست مگر بنا بر اثبات صور نوعیه (تأمل شود). ولی پس از آنکه خواص اجسام جامد را دانستیم و لازمه ترکیب و تألیف مکانیکی آنها را دانستیم، میتوانیم حکم کنیم که هدایت یافتن آنها زاید بر وجود آنهاست و لازمه ساختمان آنها نیست.