یادداشت‌های استاد ط-صدرا - مطهری، مرتضی - الصفحة ٢٨٧ - خوشبینی و بدبینی به نظام آفرینش ( توحید و مسئله خیر و شر و حکمت بالغه ) (١)

یادداشتهای استاد مطهری، ج ٨، ص: ٢٨٧

لازم است قبل از توضیح برهان صدّیقین فوق الذکر، از برهان وجودی که در میان اروپاییان از او نام برده میشود ذکری به میان آید تا مقایسهای به عمل آید ..

در جلد اول سیر حکمت در اروپا (صفحه ١١٣) ضمن شرح حال آنسلم از حکمای قرن پنجم هجری و یازده میلادی- که او را آنسلم پاک و مقدس مینامند و از اولیای دین مسیح میشمارند- میگوید:.

از همه برهانها که آنسلم بر اثبات ذات باری آورده آن که بیشتر مذکور میشود و موضوع مباحثات بسیار واقع شده آن است که معروف است به برهان وجودی یا ذاتی [١] از این قرار: همه کس حتی شخص سفیه تصوری دارد از ذاتی که از آن بزرگتر ذاتی نباشد. چنین ذاتی البته وجود هم دارد، زیرا که اگر وجود نداشته باشد بزرگترین ذاتی که به تصور آید که وجود داشته باشد از او بزرگتر است و این خلف است، پس یقیناً ذاتی هست که هم در تصور و هم در حقیقت بزرگترین ذات باشد و او خداست ..

در صفحه ١٨٣ ضمن [شرح] فلسفه دکارت و بیان اینکه منشأ تصورات چیست، میگوید [٢]:.

باقی میماند یک امر و بس و آن تصوری است که از خداوند در ذهن دارم، یعنی ذات نامتناهی و جاوید و بیتغییر و مستقل و همه دان و همه توان که خود من و هر چیز دیگری که موجود باشد معلول و مخلوق اوست. این تصور را حق این است که نمیتوانم از خود ناشی بدانم، زیرا من وجودی محدود و