یادداشت‌های استاد ط-صدرا - مطهری، مرتضی - الصفحة ٢٨٦ - خوشبینی و بدبینی به نظام آفرینش ( توحید و مسئله خیر و شر و حکمت بالغه ) (١)

یادداشتهای استاد مطهری، ج ٨، ص: ٢٨٦

الوجود بلا وجوب و یکون مبدئها ممکناً حاصلًا بنفسه لزم اما ایجاد الشیء لنفسه و ذلک فاحش و اما صحة عدمه بنفسه و هو افحش ..

ولی حقیقت این است که کلام فارابی را با توجیه و تأویل باید به این طریقه منطبق کنیم. به عقیده ما طریقه ابن سینا قابلیت انطباق بیشتری دارد و لهذا ما این طریقه را سینوی نامیدیم نه فارابی ..

اما طریقه صدرایی. راجع به این طریقه خود صدرا در اسفار، جلد ٣، صفحه ٤ میگوید:.

... لان الربانیین ینظرون الی الوجود و یحققونه و یعلمون انه اصل کل شیء ثم یصلون بالنظر الیه الی انه بحسب اصل حقیقته واجب الوجود و اما الامکان و الحاجة و المعلولیة و غیر ذلک فانما یلحقه لا لاجل حقیقته بما هی حقیقته بل لاجل نقائص و اعدام خارجة عن اصل حقیقته ... و تقریره ان الوجود کما مر حقیقة عینیة واحدة بسیطة لا اختلاف بین افرادها لذاتها الّا بالکمال و النقص و الشدة و الضعف او بامور زائدة کما فی افراد مهیة نوعیة. و غایة کمالها ما لا اتمّ منه و هو الذی لایکون متعلقاً بغیره و لایتصور ما هو اتم منه. اذ کل ناقص متعلق بغیره مفتقر الی تمامه و قد تبین فی ما سبق ان التمام قبل النقص و الفعل قبل القوة و الوجود قبل العدم و بین ایضاً ان تمام الشیء هو الشیء و ما یفضل علیه. فاذن الوجود اما مستغن عن غیره و اما مفتقر لذاته الی غیره و الاول هو الواجب الوجود و هو صرف الوجود الذی لا اتمّ منه و لا یشوبه عدم و لا نقص و الثانی هو ما سواه من افعاله و آثاره و لا قوام لما سواه الّا به لما مر ان حقیقه الوجود لا نقص لها و انما یلحقه النقص لاجل المعلولیة و ذلک ...