یادداشت‌های استاد ط-صدرا - مطهری، مرتضی - الصفحة ٢١٨ - خوشبینی و بدبینی به نظام آفرینش ( توحید و مسئله خیر و شر و حکمت بالغه ) (١)

یادداشتهای استاد مطهری، ج ٨، ص: ٢١٨

انسان حر و مختار است و چون سعادت انسان شأنیت این را دارد که واقع بشود و هم واقع نشود و انواع شأنیتها برای انواع تحققها دارد، از این رو انواع ایجابهای تعلیقی و به عبارت دیگر انواع قضاها در انسان هست، ایجاب و قضاء اینکه اگر چنین کند چنان شود و اگر چنان کند چنین شود. از این رو قضاها و ایجابهایی که در عالم مادی است متعدد و قابل تغییر و تبدیل است. در قرآن کریم آیاتی یافت میشود که فقط از استناد حوادث به مشیت حق یاد میکند و چنین مفهوم میشود که انسان صد در صد محکوم سرنوشت است، مثل آیاتی که در ضمن اشکال ذکر شد، و آیاتی هم هست که از استناد حوادث به انسان و اراده و صفات روحی و معنوی او یاد میکند و قضاء الهی را تابع میشمارد و بالاخره انسان را حاکم بر سرنوشت و تغییر دهنده سرنوشت خود میداند مانند آیه ان اللَّه لایغیر ما بقوم حتی یغیروا ما بانفسهم و مطلق آیاتی که میفرماید چون مردمی ظلم کردند ما چنین کردیم و چون توبه کردند ما چنان کردیم، مثل آیه:

آیات مربوطه، ر. ک: ص ٢٢٢ و ص ٢٣٣:

و ضرب اللَّه مثلًا قریة کانت امنة مطمئنة یأتیها رزقها رغداً من کل مکان فکفرت بانعم اللَّه فأذاقها اللَّه لباس الجوع و الخوف بما کانوا یصنعون..

و در مقابل، آیه ٩٨ از سوره یونس:.

فلولا کانت قریة امنت فنفعها ایمانها الّا قوم یونس لما امنوا کشفنا عنهم عذاب الخزی فی الحیوة الدنیا و متعناهم الی حین..

قبل از این آیه میفرماید:.

ان الذین حقت علیهم کلمة ربک لایؤمنون.