و در تائيد اين مطلب روايت پيامبر (صلى الله عليه وآله) بسيار مناسب است، وقتى در نزد ايشان گفته شد حضرت عيسى بن مريم (عليه السلام) روى آب راه مى‌رفت، فرمودند: «لو زادَ يقينه لمشى فى الهوى» (اگر يقينش زيادتر بود روى هوا راه مى‌رفت) و از همين رو انبياء (عليهم السلام) با تمام جلالتشان مقامشان بواسطه درجه يقينشان متفاوت است. [١]

كسى كه به اين درجه از يقين رسيد ديگر غم و شادى براى او يكسان است و همه را از طرف مبدأ آفرينش مى‌داند، و خود را در حيطه علم خداوند مى‌داند، ديگر ناگواريها و مصائب دنيا و گرفتاريهاى سر راه او، وى را آزار نخواهند داد، زيرا اين انسان مى‌داند، خداوند همه را مى‌داند و مى‌تواند.

آناتول فرانس اين مطلب را با جملات زير بيان مى‌كند: «قدرت و نيكوكارى اديان است كه به آدمى علت وجود و عواقب كار را تعليم مى‌دهد، وقتى كه ما اصول عقائد فلسفى الهى را طرد نمائيم، چنانكه تقريباً ما همه در اين عصر علم و آزادى، چنين فكر مى‌كنيم، وسيله ديگرى باقى نمى‌ماند كه بدانيم چرا به دنيا آمده‌ايم، و به چه كار بدين جهان قدم گذاشته‌ايم؛ راز سرنوشت، ما جملگى را در اسرار نيرومند خود احاطه كرده است، و واقعاً بايد به هيچ چيز نينديشيم تا ابهام غم‌انگيز زندگى را احساس نكنيم، و در جهالتِ مطلقِ از علت وجودى ما است كه ريشه غم و اندوه ما وجود دارد، آلام جسمى و روحى، شكنجه‌هاى روح و احساسات، سعادت و

خوشبختى سفلگان، نكبت و ادبار درستكاران، همه اينها باز قابل تحمّل مى‌شد، چنانچه به فلسفه آنها پى مى‌برديم، و به يك مشيت الهى معتقد بوديم. شخص مؤمن از شكنجه‌ها و عذابهاى روحى خود لذت مى‌برد

به حلاوت بخورم زهر كه شاهد ساقيست‌

به ارادت بكشم درد كه درمان هم از اوست‌

در غم ما روزها بيگاه شد

روزها با سوزها همراه شد

روزها گر رفت گو، رو باك نيست‌

تو بمان اى آنكه جز تو پاك نيست‌

[٢] و بيدادگرى‌ها و سختگيريهائى كه‌

[١]. مدرك علامت مؤمن موقن با روايات ذكر شده: جامع السعادات، جلد ١، صفحه ١١٩ تا ١٢٣.

[٢].