اخلاق اسلامى در نهج البلاغه( خطبه متقين) - مكارم شيرازى، ناصر - الصفحة ٢٦٧ - عوامل بيدارى

خصوصاً روى اين نكته تكيه دارد:

«اى بُنَىّ و انْ لم اكُنْ عمّرتُ عُمرَ مَنْ كانَ قَبْلى فَقَد نَظَرتُ فى اعمالهم و فَكَّرْتُ فى اخبارهم و سِرتُ فى آثارهم حتّى عُدتُ كَاحَدِهم بَل كَانّى بِما انتَهى الَىّ مِنْ امورهم قد عمّرت مع اوّلهم الى آخرهم فَعَرفت صَفَو ذلك مِنْ كَدِره و نفعه مِنْ ضَرَره فَاستَخصلتُ لَك من كُلّ امر نَخيلَه»:

«اى فرزندم! درست است كه من به اندازه همه ى كسانى كه پيش از من زيسته‌اند، عمر نكرده‌ام، اما در كردار آنها نظر افكندم، و در اخبارشان تفكّر نمودم، و در آثارشان به سير و سياحت پرداختم، تا بدانجا كه همانند يكى از آنها شدم، بلكه گوئى به خاطر آنچه از تاريخشان به من رسيد، با همه آنها از اول جهان تا امروز بوده‌ام، من قسمت زلال و مصفّاى زندگى آنان را از بخش كدر و تاريك آنها بازشناختم و سود و زيانش را دانستم، و از ميان تمام آنها قسمتهاى مهم و برگزيده را برايت خلاصه نمودم». [١]

بنابراين تاريخ آئينه‌اى است كه گذشته را نشان مى‌دهد و حلقه‌اى است كه امروز را با ديروز متصل مى‌كند و عمر انسان را به اندازه خود بزرگ مى‌نمايد.

تاريخ معلّمى است كه رمز عزّت و سقوط امتها را بازگو مى‌كند، به ستمگران اخطار مى‌دهد، سرنوشت شوم ظالمان پيشين را كه از آنها نيرومندتر بودند، مجسّم مى‌سازد، به مردان حقّ بشارت مى‌دهد و به استقامت دعوت مى‌كند و آنها را در مسيرشان دلگرم مى‌سازد.

تاريخ چراغى است كه مسير زندگى انسانها را روشن مى‌سازد، و جاده‌ها را براى حركت مردم امروز باز و هموار مى‌كند.

تاريخ تربيت كننده انسانهاى امروز، و انسانهاى امروز سازنده تاريخ فردايند [٢] و در يك جمله تاريخ يكى از اسباب بيدارى و هشدار انسانها است.

[١]. نهج‌البلاغه، نامه ٣١.

[٢]. تفسير نمونه، جلد ١٣، صفحه ٢٩٦- ٢٩٥ ..