اخلاق اسلامى در نهج البلاغه( خطبه متقين) - مكارم شيرازى، ناصر - الصفحة ٢٥٤ - ٥٨- ٥٩- شامگاهان هراسان و صبحگاهان خوشحال!

محبت و دوستى خدا شوى! [١]

در روايتى خداوند به موسى (عليه السلام) فرمود:

«يا مُوسى مَنْ احَبَّنى لَمْ يَنْسَنى»:

«اى موسى كسى كه مرا دوست دارد فراموشم نمى‌كند». [٢] يعنى يكى از عوامل غفلت و نسيان، عدم دوستى و محبت است، زيرا كه محبّ هيچ‌گاه محبوب را از صفحه ذهن خود پاك نكرده و فراموشش نمى‌كند.

در روايتى منسوب به امام ششم (عليه السلام) در مصباح الشريعه و مفتاح الحقيقه چنين آمده است:

«اعراب القلوب اربعةٌ انواع رفع و فتحٌ و خَفْضٌ و وَقْف فرفع القلب فى ذكر اللّه و فَتْحُ القلبِ فى الرّضا عَنِ اللّه و خَفْضُ القلب في الاشتِغال بغير اللّه و وَقْفُ القلب فى الغَفْلَةِ عَنِ اللّه .... و اذا غَفَلَ عن ذكر اللّه كَيفَ تَراه بَعد ذلك مَوقُوفاً مَحْبُوباً قَد قَسا وَ اظْلَمَ مُنْذُ فارَقَ نُورَ التعظيم .... و علامةُ الوَقْف ثَلاثَةُ اشياء زَوال حلاوةِ الطّاعَة و عَدَمُ مرارةِ المَعْصِيَة و الْتِباس عِلمِ الحلالِ بالحرام»:

«اعراب قلبها چهار نوع است: رفع، فتحه، كسره، سكون، رفع (ضمّه) قلب و بلندمرتبه بودن آن در اين است كه قلب در ياد خدا باشد، و فتح و گشادگى آن در رضايت از خدا و قضاى او باشد، و كسر قلب و چيزى كه موجب به زير كشيدن قلب مى‌شود، پرداختن به غير خدا است، و توقف و سكون قلب در غفلت از خداوند است ... و زمانى كه (قلب) غافل از ذكر خدا شد، چگونه مى‌بينى آن را بعد از اين كه غفلت او را فراگرفته، (مى‌بينى آن را) قلبى متوقف و محجوب كه قسى و تاريك شده از وقتى كه نور تعظيم از آن مفارقت و هجرت كرده است ... و نشانه توقف قلب سه چيز است: برطرف شدن حلاوت طاعت و عبادت و عدم تلخى معصيت و مشتبه شدن علم حلال به حرام»، و اين كه نفهمد كدام حلال و كدام حرام است و عدم احتياط در خوردنيها و پوشيدنيها.

مرحوم عبدالرزاق گيلانى در شرح خود بر كتاب شريف‌ «مصباح الشريعة و

[١]. لئالى الاخبار، جلد ١، صفحه ١٩٣.

[٢]. لئالى الاخبار، جلد ١، صفحه ١٩٣ ..