ترجمه مجمع البیان فی تفسیر القرآن (مترجم- بیستونی، محمد) - الشيخ الطبرسي - الصفحة ١٩٠ - تفسير

محتمل است. آن گاه خداى سبحان فرمود( (نَحْنُ خَلَقْناهُمْ وَ شَدَدْنا أَسْرَهُمْ)) ما آنها را آفريديم و استوار كرديم آفرينش آنها را.

مجاهد و قتاده گفته‌اند: يعنى ما تقويت نموده و محكم كرديم آفرينش آنها را. ربيع گويد: اسرهم يعنى مفصل‌هاى آنها را. حسن گويد: يعنى وصل كرديم بعضى از رگهاى بزرگ و كوچك آنها را برگها و عصبهاى ديگر و اگر بر اين نظم و ترتيب استوار نشده بود هر آينه امكان نداشت عمل كند با آنها و فايده برد از آنها.

جبائى گويد:( (شَدَدْنا أَسْرَهُمْ)) يعنى ايشان را ما نيرومند و توانا گردانيديم.

و بعضى گفته‌اند: يعنى ما آنها را تكليف كرديم و سخت گرفتيم آنها را بامر و نهى تا اينكه تجاوز از مرز و حدود خدا نكنند چنانچه اسير را محكم به كند و قيد مى‌بندند كه فرار نكند.

((وَ إِذا شِئْنا بَدَّلْنا أَمْثالَهُمْ تَبْدِيلًا)) يعنى و وقتى ما خواستيم آنها را هلاك كنيم و بجاى ايشان امثال آنها را بياوريم ميتوانيم ولى براى تمام شدن حجّت بر آنها آنان را باقى گذارديم‌( (إِنَّ هذِهِ)) البتّه اين سوره‌( (تَذْكِرَةٌ)) يعنى تذكّر و اندرز است كه بسبب آن بياد امر آخرت خواهند افتاد.

قتاده گويد: البتّه اين رسالتيست كه آن را ابلاغ مى‌نمايى‌( (فَمَنْ شاءَ اتَّخَذَ إِلى‌ رَبِّهِ سَبِيلًا)) پس هر كه بخواهد راهى بسوى پروردگارش فرا گيرد. يعنى پس هر كه خواهد بسوى خشنودى پروردگارش راهى را فرا گيرد به اينكه عمل به طاعت خدا و اجتناب از گناه و معصيت او نمايد. و در اين آيه دلالت است، كه استطاعت پيش از عمل است.[١]

[١] مترجم گويد: تنها اين آيه نيست كه دلالت بر استطاعت قبل از( عمل داشته باشد بلكه ده‌ها آيه بر اين مطلب دلالت دارد كه از آنهاست آيه حج. وَ لِلَّهِ عَلَى النَّاسِ حِجُّ الْبَيْتِ مَنِ اسْتَطاعَ إِلَيْهِ سَبِيلًا.

براى خداست بر مردم كه حجّ كنند خانه خدا كعبه معظّمه را كسانى كه استطاعت و نيروى بدنى و مالى و طريقى دارند. پس استطاعت قبل از اعمال حجّ است و آيات زكاة و آيه خمس و غيره.