ترجمه مجمع البیان فی تفسیر القرآن (مترجم- بیستونی، محمد) - الشيخ الطبرسي - الصفحة ٢٥١ - «روح چيست»

روش تو و به تو (انت ربك) مقاتل گويد: مردم توانايى و قدرت سخن گفتن با پروردگار را ندارند مگر باذن او( (يَوْمَ يَقُومُ الرُّوحُ وَ الْمَلائِكَةُ صَفًّا)) يعنى در اين روز.

و اختلاف در معنى روح شده در اينجا بر چند قول:

«روح چيست»

(١) مجاهد و قتاده و ابو صالح گويند: بدرستى كه روح خلقى از مخلوقات خداى تعالى است بر صورت بنى آدم و از جنس فرشتگان نيستند در يك صف مى‌ايستند. و فرشتگان در صف ديگر. آنها لشگرى هستند و اينها لشگرى.

(٢) شعبى گويد: آن دو صف پروردگار عالميانست در روز قيامت صفى از روح صفى از فرشتگان.

(٣) ابن مسعود و عطاء از ابن عبّاس گويد: البتّه روح فرشته‌اى از فرشتگانست نيافريد است خداوند خلقى بزرگتر از او وقتى روز قيامت شد او به تنهايى در يك صف مى‌ايستد و فرشتگان تمامى در صف ديگر. پس بزرگى آن روح مانند صف فرشتگانست.

(٤) عطيه از ابن عبّاس روايت كرده: كه ارواح مردم با فرشتگان در بين دو نفخه مى‌ايستند پيش از آنكه ارواح باجساد بر گردد ضحّاك گويد:

روح جبرئيل است. وهب گويد: كه جبرئيل ٧ در مقابل خدا عزّ و جلّ ايستاده و شانه‌اش ميلرزد خداوند عزّ و جلّ خلق ميكند از هر لرزش وى صد هزار فرشته. پس فرشتگان صفهايى هستند در مقابل خداى تعالى كه سرهاى خود را بزير انداخته (از هيبت و جلالت خداوند) پس وقتى- خداوند بايشان اجازه سخن داد. ميگويند: لا اله الّا انت و درست يعنى‌