ترجمه مجمع البیان فی تفسیر القرآن (مترجم- بیستونی، محمد) - الشيخ الطبرسي - الصفحة ٢٠٥ - لغت

شاعر گويد:

اگر مسافرت كند و دور شود از نظرها فرات ما فرو رود و اگر حاضر گردد بچشد فايده‌ها و نعمتهاى خود را.

ابن عبّاس گويد: ريشه و منبع آبهاى شيرين عالم چهار است (١) جيحون (كه در نزديكى سمرقند و بخارا در خاك شوروى است) و از آنست دجله. (٢) سيحون نهر بلخ (٣) فرات كوفه (٤) نيل مصر

[١] مترجم گويد: فرات همان نهر معروف كوفه و كربلا است كه در اشعار عربى و فارسى در مدايح و مصائب اهل بيت رسالت بخصوص حضرت سيّد- الشّهداء و اهل بيت عطشانش ياد شده و در اخبار هم مدح آن رسيده كه بعضى از آنها را ياد مينمائيم.

١- در اصول كافى از ضريس كناسى روايت شده كه گفت بحضرت باقر ٧ عرض كردم مردم ميگويند كه اين نهر فرات ما از بهشت ميآيد پس چگونه است و حال آنكه آن از مغرب ميآيد و چشمه‌ها در آن ميريزد.

فرمود: بدرستى كه براى خدا بهشتى است كه آن را در مغرب آفريده و آب اين نهر فرات شما از آنجا ميآيد و ارواح مؤمنين هم از قبورشان در هر شام و عصرى بآنجا ميرود و از ميوه‌هاى آن ميخورد و متنعّم بنعمتهاى آن ميشود و با يكديگر ملاقات و معارفه ميكنند و وقتى صبح ميشود از آن بهشت بيرون آمده و در هوا پرواز ميكنند وقتى خورشيد سرزد بگورهايشان ميروند و در هوا هم همديگر را ديده و ميشناسند ...

٢- در سفينة البحار محدّث قمّى است كه در فرات دو ناودان از ناودان بهشتى است و اينكه فرشته‌اى است كه در هر شب از آسمان بفرات فرود آيد و با دو سه مثقال مشك بهشت است كه در فرات ميريزد و نيست نهرى در مشرق و مغرب زمين كه بركتش از او بيشتر باشد. و نوزادى كه حنك و حلق او را با آب فرات بردارد دوستدار خاندان رسالت خواهد بود. امير المؤمنين ٧-( فرمود: اگر اهل كوفه حنك و كام فرزندان خود را با آب فرات بر دارند هر آينه از شيعيان ما خواهند بود.