ترجمه مجمع البیان فی تفسیر القرآن (مترجم- بیستونی، محمد) - الشيخ الطبرسي - الصفحة ٧٧ - دليل

دليل:

ابو على گويد: يونس گفت دبر بمعنى انقضاء بر طرف شدن و ادبر بمعناى اعراض كردنست.

قتاده گويد:( وَ اللَّيْلِ إِذْ أَدْبَرَ) (اذا ولى) ميگويند دبر و ادبر و گفت كه تخفيف در احد الكبر اينست كه در آن همزه قرار داده شود بين الف و همزه مانند سيم فامّا حذف همزه قياس نيست و دليل آن اينست كه همزه حذف شده حذف شدنى چنانچه حذف شده در قول شاعر كه ميگويد:

آيا كيست كه ملامت كند او را در هواء آزاد فضا طالب آن را و نه مانند آن كسى كه در روى زمين جستجو شده است و حذف همزه در موارد عديده، از شعر آمده ابو الاسود دوئلى به زياد بن ابيّه گفت:

اى پدر مغيره چه بسا امر مشكلى كه بسبب زيركى و تعقّل و فكر من حلّ و آسان شد.

و ديگرى گويد:

اگر مقاتله نكنم مرا برقع و نقاب بپوشانيد و هر دو دست ما چهار حلقه نقره كه مخصوص بانوانست نمائيد.

[١] شاهد در بيت اوّل در حذف همزه ام من و يلمها و در دوّم، در حذف همزه از ابا لمغيره است.