دوم: جمله «كتب عليكم القصاص في القتلى»، جمله‌اى تامّ و مستقلّ است و جمله «الحرّ بالحرّ» تنها بعضى از جزئيات جمله اول را ذكر كرده است و ذكر بعضى از جزئيات آن، مانع از ثبوت حكم در ساير جزئيات نيست؛ چرا كه اين ذكر خاص مى‌تواند براى فوايدى غير از نفى حكم از ساير صور باشد. اين فايده ـ كه اكثريت قائل به آن هستند ـ بيان ابطال سنت جاهليت است كه در ازاى عبد مقتول خود، حرى را از قبيله قاتل مى‌كشتند، پس فايده تخصيص به ذكر اين موارد در آيه نهى آنان از اين سنت جاهلى است .

فخررازى در جواب اين سخن گفته است :

«جمله كتب عليكم القصاص في القتلى مانع از جواز كشتن حر در ازاى عبد است ؛ چون قصاص عبارت از مساوات است و در كشتن حر در ازاى عبد رعايت مساوات حاصل نمى‌شود، پس بايد كه نامشروع باشد». (١٠١)

سوم: اين آيه دلالتى ندارد بر اينكه حر به ازاى عبد و مذكر به ازاى مؤنث كشته نشوند؛ زيرا شرط مفهوم مخالفت اين است كه در ذكر اين اوصاف فايده‌اى نباشد و در احاديث، اين فايده توضيح داده شده كه همان منع از تعدى و اثبات مساوات بين حر و حر و عبد و عبد است . اين سخن را بعضى مانند آلوسى در روح المعانى (١٠٢) گفته‌اند. جواب اين است كه همين قدر كافى است كه فايده ذكر اين اوصاف، اثبات مساوات بين حر و حر و ... باشد ـ همانطور كه خود آلوسى گفته است ـ زيرا وقتى كه فايده‌اش اثبات مساوات بين حر و حر و ... باشد، آيا مى‌توان به مساوات بين حر و عبد يا بين حر و امه قائل شد؟

هر يك از قاتل و مقتول چهار قسم دارند : حر، حره، عبد و امه و حاصل ضرب صور قاتل در صور مقتول، شانزده صورت مى‌شود كه از اين قرار است :

(١٠١) مفاتيح الغيب، ج٥، ص٤٤.
(١٠٢) ج٢، ص٤٩.