ابن سينا معتقد است كه دستيابى به «حدّ» اشياء امرى بسيار مشكل است. به دست آوردن اجناس و فصول اشياء به گونه‌اى كه آن حد، از نظر معنى، مساوى با محدود باشد (نه تساوى در صدق) البته خيلى مشكل است. چنانكه استاد مطهرى نيز در كتاب منطق اشاره‌اى به اين معنى كرده است و صدرالمتألهين نيز در جايى از اسفار، بحث صعوبت حد را مطرح كرده است. (٦٦) شيخ الرئيس در كتاب النجاة مى‌نويسد: لايمكن اكتساب الحدّ بالبرهان؛ لأنّه لابدّ فيه من حدّ اوسط مساوٍ للطرفين؛ لانّ الحدّ و المحدود متساويان... بلكه اين كار، تنها به وسيله «تركيب» (تجزيه و تحليل) امكان‌پذير است. (٦٧) حاجى سبزوارى در شرح منظومه منطق مى‌گويد: كسب حدّ واقعى و ذاتى اشياء (حدّ تامّ اشياء) به وسيله برهان، ممكن نيست: الحدّ بالبرهان ليس يكتسب / اذ لا الى النهاية الامر ذهب... (٦٨)، زيرا حد بايد با محدود مساوى باشد، هم صدقاً و حملاً و هم معناً، و تنها اختلافشان در اجمال و تفصيل باشد (محدود، مجمل و حد، مفصل باشد). (٦٩) مقصود از حد نيز ـ به قول ابن سينا در النجاة، اطلاع بر تمام ذاتيات است و اشتمال آن بر همه اصول مقوّمه (جنس و فصل شى‌ء). (٧٠)

(٦٦) ر.ك: دروس شرح منظومه حكيم ملا هادى سبزوارى (رحمه اللّه‌)، يحيى انصارى شيرازى، جلد اول: منطق، بوستان كتاب قم، انتشارات دفتر تبليغات اسلامى حوزه علميه قم، ١٣٨٣، ٣٢٨.
(٦٧) همان: صص ٢٦٩ـ٢٧١.
(٦٨) همان: صص ٣٢٧ـ٣٢٩.
(٦٩) همان: ص ٣٤٧ و ٣٥١.
(٧٠) همان: ص ٣٤٨.