«...لازم است بر طبقه علما، خاصّه آنهايى كه مبسوط اليد باشند و زمامِ مِهامّ جمهور به موجب مَجارى الأُمور به يدِ آنها است، حتى المقدور قبل از ابتلاء به واقعه علاج فرمايند». (٢٠)

شيخ در اين كلام، به حديثِ مشهور «مَجارىُ الأُمور و الأحكام على أيدى العلماء باللّه‌ الأمناء على حلاله و حرامه» اشاره دارد كه به لحاظ «دلالت»، از روشن‌ترين احاديث دال بر ولايت فقيه است (٢١) و راجع به آن، در آينده (بخش مربوط به ديدگاه شيخ فضل اللّه‌ راجع به ولايت فقيه) توضيح خواهيم داد.

٢. در بررسى آرا و نظريات افراد، بايد پيش و بيش از هر چيز، سخنان شفاف و روشن، و به اصطلاح «محكماتِ» كلام آنان، محور استدلال و استنباط قرار گيرد، و سخنان چندپهلو و كشدار، و به اصطلاح كلمات «متشابهِ» ايشان، با ارجاع به محكمات يادشده، و در پرتو آنها، تفسير و تأويل گردد. مؤلف محترم، در تجزيه و تحليل آراء شيخ نورى در مورد ولايت فقيه، چنانكه بايد اين نكته را رعايت نكرده و عمدتاً برخى از سخنان «متشابه» شيخ را محور ادعا و استنتاج خود در بحث قرار داده است.

مطالبى را كه مؤلف محترم در ص ١٤٣ مقاله خود (فقه اهل‌بيت عليهم‌السلام، ش ٥٧ ) به نقل از رساله «حرمت مشروطه» (نوشته شيخ) و «تذكرة الغافل» (نوشته حاجى ميرزا ابوتراب شهيدى قزوينى) (٢٢) آورده و از جمله از رساله شيخ نقل كرده

(٢٠) رسائل، اعلاميه‌ها...، همان، ص ١٦٣.
(٢١) به قول مرحوم آيت اللّه‌ سيد محمد رضا گلپايگانى: له ظهور تام فى المقام من اثبات الولاية للفقهاء الكرام. ر.ك: الهداية الى من له الولاية؛ تقريرات درس ولايت فقهاء آيت اللّه‌ العظمى گلپايگانى، احمد صابرى همدانى، چاپ دوم، مكتب نويد اسلام، قم، ١٣٧٧، ص ٦٧ .
(٢٢) براى متن رساله تذكرة الغافل و نيز حرمت مشروطه، كه كراراً در طول مقاله حاضر به مطالب آن استناد خواهد شد، ر.ك: رسائل، اعلاميه‌ها، مكتوبات... و روزنامه شيخ شهيد فضل اللّه‌ نورى، گردآورى محمد تركمان، همان، به ترتيب: صص ٥٦ ـ ٧٥ و ١٠١ـ١١٤.