جعفرى). (١١٥) در همين عرصه، سيد قطب (نويسنده مشهور مصرى) هم در كتاب «عدالت اجتماعى در اسلام»، به رغم گرايشى كه به توجيه رفتار مسئله‌انگيزِ خلفا دارد، از جنايات خالد بن وليد به شدت انتقاد مى‌كند و حتى پبا اشاره به انتخاب خليفه سوم مى‌نويسد: «به عقيده ما بدترين و ناگوارترين حادثه در تاريخ اسلام اين است كه على بعد از عمر هم عقب ماند». (١١٦) به همين نمط، شخصيت‌هايى چون شيخ محمد عبده و دكتر صبحى صالح را نيز كه نهج‌البلاغه را ـ با وجود اشتمال آن بر خطبه انتقادآميز «شقشقيه» ـ با چاپى منقح، همراه توضيحات و تعليقات خويش، منتشر ساخته‌اند، بايد از همين جرگه به شمار آورد.

٤ـ٢ـ٣. عامل اصلى اختلافات فكرى و سياسى در امت اسلام چه بود؟

آقاى امامى مدعى است كه «دو گرايش عقل‌گرايى و تعبدگرايى، مهم‌ترين نقش را در پيدايى مذاهب و نيز ظهور مكاتب و آراى درون دينى داشته‌اند». (١١٧) به گمان ما ـ هرچند نقش اختلاف نظرهاى علمى در اين امر را نمى‌توان و نبايد ناديده گرفت ـ

(١١٥) عبدالفتاح عبدالمقصود بر كتاب «فدك»، نوشته سيد محمد حسن موسوى قزوينى حائرى (تحقيق باقر مقدسى، اشراف سيد مرتضى رضوى، مطبوعات النجاح، قاهره ١٣٩٦ق) نيز كه نادرستى اقدام خلفا در مصادره فدك را ثابت مى‌كند، تقريظ دارد. وى، همچنين از تقريظ نويسان بر «الغدير» علامه امينى بوده و امينى نيز وى را ستوده است. و گفته مى‌شود كه «عبدالفتاح را، كه در دانشگاه اسكندريه [ مصر] به تدريس اشتغال داشت، به خاطر همين تقريظ از دانشگاه اخراج كردند و بعدها كه " الغدير" مورد تقريظ استادان و رؤساى " الازهر" قرار گرفت، مجدداً وى را به تدريس در دانشگاه اسكندريه فراخواندند» (الامام على بن ابى‌طالب عليه السلام؛ تاريخ تحليلى نيم‌قرن اوّل اسلام، عبدالفتاح عبدالمقصود، ترجمه سيد محمد مهدى جعفرى، شركت سهامى انتشار، ج ٢، مقدمه مترجم، ص چهارده.
(١١٦) عدالت اجتماعى در اسلام، ترجمه آقايان سيدهادى خسروشاهى و محمد على گرامى، چاپ پانزدهم، انتشارات دارالفكر، قم ١٣٥٨، ٢/٣٥٤.
(١١٧) فقه اهل‌بيت عليهم‌السلام، ش ٤٦، ص١٥٦ـ١٥٧.