فقه اهل بیت علیهم السلام - فارسی - موسسه دائرة المعارف فقه اسلامی - الصفحة ٤٢٣ - همراه با دايرة المعارف فقه اسلامى - اجاره(٢)

ـ صحيحه حلبى از امام صادق(ع):

قال: تقبّل الثمار إذا تبيّن لك بعض حملها سنةً و إن شئت أكثر و إن لم يتبيّن لك ثمرها فلا تستأجر (٧٣)؛

وقتى بعضى از بار درختان ظاهر شد آن را به مدّت يك سال يا بيشتر مى‌توانى قبول كنى اما اگر هيچ ظاهر نشد آن را اجاره نكن.

ظاهر كلمه «تقبّل» در اين روايت استيجار است، چنانكه جمله «تبيّن لك بعض حملها» قرينه است بر اينكه روايت نظر به معاوضه چيزى دارد كه وجودش مجهول است و در صورتى كه بعضى از آن معلوم الوجود باشد اجاره جايز است.

ـ روايت ديگر حلبى:

قال: سألت أبا عبد اللّه‌ عليه السلام عن شراء النخل والكرم و الثمار ثلاث سنين أو أربع سنين، فقال: لا بأس، تقول إن لم يخرج في هذه السنة أخرج في قابل، وإن اشتريته في سنة واحدة فلا تشتره حتى يبلغ... (٧٤)؛

از امام صادق(ع) از اجاره درخت خرما و انگور و ديگر ميوه‌ها به مدت سه يا چهار سال پرسيدم، امام(ع) در جواب فرمود: اشكال ندارد؛ زيرا تو پيش خود اين طور محاسبه مى‌كنى: اگر امسال ميوه ندهند سال آينده خواهند داد، اما اگر براى يك سال اجاره مى‌كنى تا ميوه‌ها ظاهر نشده باشند اجاره نكن.

آنچه كه از اين روايت استفاده مى‌شود - با توجه به مجهول بودن منفعت و ثمره - صحّت معاوضه در صورتى است كه مدّت آن بيشتر از يك سال باشد؛ از اين جهت كه عادتا در اين مدّت ثمر خواهد داد اگر در سال اول نباشد در سال‌هاى بعد ثمر خواهد داد.

٣ - تمسك به عموم تعليلى كه در روايات بيع برده فرارى به همراه ضميمه وارد