«ابتدا تذكر اين نكته را ضرور مى‌دانيم كه وجود برخى شخصيت‌ها و يا مذاهب مختلف اعتقادى و فقهى، كه در نظر نگارنده يا خوانندگان جايگاه ارزشى مثبت يا منفى دارند، در يكى از اين دو رويكرد معرفتى، نبايد ما را به پيش داورى در خصوص اين موضوع وادارد؛ زيرا اولاً، سعى بر اين است كه بيشتر نمونه‌ها از شخصيت‌هاى غير معصوم ذكر شود و حضور آنها (٨٩) در هر نحله‌اى نمى‌تواند سبب اعتبار و حجيت بينش خاصى گردد، همچنان كه بى‌اعتبارى نحله‌اى را نيز ثابت نمى‌كند.

ثانياً مفروض اين است كه ما در مورد اين دو رويكرد فكرى به قضاوتى نرسيده‌ايم و داورى مثبت يا منفى پيشين ما در خصوص نقش آفرينان اين دو جنبش فكرى به جهات ديگرى مربوط مى‌شود كه مى‌بايست از سرايت آنها به اين بحث علمى پرهيز كرد. ثالثاً تنوع شخصيت‌ها و مكاتب اعتقادى و فقهى در تاريخ هر يك از اين دو رويكرد ـ چنانكه خواهد آمد ـ چنان فراوان است كه براى شخصيت زدگان، رهاوردى جز سردرگمى نخواهد داشت». (٩٠)

پيام اين عبارت (با توجه دقيق به صدر و ذيل كلام، و هدف نويسنده از طرح آن) كاملاً روشن است. نويسنده، حضور معصومين (عليهم السلام) در جريان‌ها و

(٨٨) تأكيد روى كلمات از ماست.
(٨٩) يعنى «شخصيت‌ها»يى «كه در نظر نگارنده يا خوانندگان جايگاه ارزشى مثبت يا منفى دارند»، بخوانيد: معصومان عليهم السلام ـ ع. منذر.
(٩٠) فقه اهل‌بيت عليهم‌السلام، ش ٤٦، ص ١٦٤. نيز مى‌نويسد: «نبايد در تعريف اين دو ديدگاه گرفتار مصادره به مطلوب شد و تصديق به صحت و سقم، يا حقانيت و بطلان هر يك از آنها را در تصور و تعريفشان وارد كرد. به ديگر تعبير، بايد از تعريفى ارزشى يا ضد ارزشى كه پيشاپيشْ موضع ما را در مقام پاسخ گويى به سؤال آشكار مى‌سازد، پرهيز كرد. اين لغزشى است كه برخى از مدافعان اين دو گرايش گرفتار آن شده‌اند» (همان: ص ١٦٠).