فقه اهل بیت علیهم السلام - فارسی - موسسه دائرة المعارف فقه اسلامی - الصفحة ٨ - ولى امر و مالكيت اموال عمومى (٢) - مالكيت انفال آيت الله محمد مؤمن قمى

از ابتداى روايت برداشت مى‌شود كه فى‌ء و انفال به يك معنا است. امام بعد از تفسير فى‌ء و انفال و حكم به اينكه هر دو ملك خدا و رسول است (و در نهايت هر دو ملك رسول خدا(ص) و بعد از ايشان ملك امام خواهد بود)، تصريح كرده‌اند كه منظور از «ما أفاء اللّه‌» همان فى‌ء است، كه در معنى با انفال متحد است.

در ذيل روايت محمد بن على حلبى از امام صادق(ع) نيز چنين مفهومى وجود دارد:

وقال(ع): {وما أفآء اللّه‌ على رسوله من أهل القرى فما أوجفتم عليه من خيل ولا ركاب ولكنّ اللّه‌ يسلّط رسله على من يشاء} قال: {الفيء ما كان من أموال لم يكن فيها هراقة دم أو قتل، والأنفال مثل ذلك هو بمنزلته} ؛ (٧)

امام صادق(ع) ضمن قرائت آيه شريفه {وما أفآء اللّه‌ على رسوله منهم...} فرمودند: «فى‌ء اموالى است كه بدون خونريزى و كشتار به دست آمده باشد و انفال مانند آن و به منزله آن است».

دلالت حديث روشن است اما در سند آن «ابو جميله» وجود دارد كه ضعيف است .

٣. {وما أفاء اللّه‌ على رسوله من أهل القرى فلله و للرسول و لذي القربى و اليتامى و المساكين و ابن السبيل} ؛ آنچه را خداوند از اموال آبادى‌ها به رسول خود بازگرداند، متعلق به خدا و رسول و خويشاوندان رسول و يتيمان و فقيران و در راه ماندگان است.

سيد مرتضى در رساله محكم و متشابه روايتى را از نعمانى از اميرالمؤمنين(ع) نقل كرده است :

وله ـ يعنى للامام ـ نصيب آخر من الفيء والفيء يقسم قسمين: فمنه ما هو خاصّ للامام و هو قول اللّه‌ عزّ وجلّ في سورة الحشر {و ما أفاء اللّه‌ على }