فقه اهل بیت علیهم السلام - فارسی - موسسه دائرة المعارف فقه اسلامی - الصفحة ٢٨١ - شبهات نهاد عاقله على صادقى
دارند شامل عصبه نيستند، ثانياً: در صورت مرگ قاتل، لازم نيست اين نزديكان بالفعل ارث ببرند.
از جمله قائلان اين نظر، مرحوم صاحب رياض است كه اين قول را به عده زيادى از فقها از جمله صاحبان مقنعه، مبسوط ، خلاف ، مهذب ، فاضلان ، شرايع ، ارشاد ، تحرير ، قواعد، مختلف و لمعه نسبت مىدهد و سپس مىگويد: «و بالجملة المشهور على الظاهر». (٢٨) صاحب جواهر نيز اين نظر را نظر مشهور فقها مىداند. (٢٩) شهيد ثانى هم پس از بيان نظر شهيد اول كه مطابق با اين قول است، مىگويد: «و ما اختاره المصنف هو الأشهر بين المتأخرين» (٣٠). طبق فرمايش ايشان، اين قول از شهرت بيشترى برخوردار است. ابن ادريس نيز در سرائر اين قول را مىپذيرد و نسبت به بخش اول اين قول (يعنى نزديكان پدرى يا پدر و مادرى) ادعاى اجماع مىكند. (٣١) لذا در مورد قسمت دوم اين قول، يعنى عدم لزوم ارثبردن بالفعل، ادعاى اجماع نشده است، هر چند برخى چون صاحب رياض و صاحب جواهر از ظاهر كلام مختلف، چنين برداشتى كردهاند. (٣٢)
٢- عصبه عبارت است از نزديكان ذكور پدرى يا پدر و مادرى، مشروط بر اينكه در حال حاضر ارث ببرند. اين نظر مطابق ماده ٣٠٧ (ق.م.ا) است.
ظاهر كلام برخى از فقها، همين نظر است؛ به طور مثال، ابن زهره در غنيه مىگويد: «و عاقلة الحر المسلم عصبته الذين يرثون ديته». (٣٣) اگر مراد ايشان از عصبه، نزديكان پدرى يا پدر و مادرى باشد، كلامشان منطبق بر اين قول است و
(٢٨) طباطبايى، سيد على، همان، ج١٦، ص٥٦٨.
(٢٩) نجفى، محمد حسن، همان، ج٤٣، ص٤١٦.
(٣٠) شهيد ثانى، الروضة البهية، ج٢، ص٤٤٦.
(٣١) ابن ادريس، السرائر، ج٣، ص٣٣١.
(٣٢) طباطبايى، محمد على، همان، ص٥٦٩؛ نجفى، محمد حسن، همان.
(٣٣) ابن زهره، غنية النزوع، ج١، ص٤١٣.