درج مقاله جناب امامى در فصلنامه (ش ٥٧)، دست به قلم شود و ديدگاه‌هاى توضيحى و تنقيدى خويش در مورد اين مقاله و كلاً سلسله مقالات وى تحت عنوان «جدال تعبد و تعقل در فهم شريعت» در آن فصلنامه (شماره ٤٦ به بعد) را به معرضِ ديدِ ايشان و پژوهشگران گرامى بگذارد. و من اللّه‌ التوفيق و عليه التُكلان.

٢. طرح مسئله

آقاى امامى در مقاله خويش، از «آيت اللّه‌ شيخ فضل اللّه‌ نورى» به عنوان «فقيه برجسته پايتخت» (٦) ياد مى‌كند كه «داراى مقام علمى بلندى در فقاهت بود». (٧) همچنين ضمن اشاره به نقش فعال شيخ در جنبش تنباكو و حضور مؤثرش در مقدمات نهضت مشروطيت (٨)، از مقاومت دليرانه ايشان در برابر تهديدات گروه‌هاى تندرو و سكولار مشروطه سخن مى‌گويد و «پايانِ پرشكوه و پر صلابتِ زندگى شيخ شهيد» را مُهر بطلان بر نسبت‌هاى سوئى همچون رشوه خوارى، دنيا دوستى و رياست طلبى مى‌داند كه «تاريخ نگاران وابسته به مشروطه‌چيان فاتح همچون ناظم الاسلام كرمانى، يحيى دولت آبادى، مهدى ملكزاده، احمد كسروى، ادوارد براون و فريدون آدميت در سراسر آثار خود [ در حقّ شيخ [تكرار كرده‌اند». (٩)

او، اختلاف شيخ و عالمان مشروطه‌خواه را، به درستى، تا حدود زيادى ناشى از اختلاف در تشخيص موضوع (بخوانيد: شناخت ماهيت غرب و مشروطه، و هويّت دست اندركاران اين موج نوظهور) مى‌شمارد، هرچند به نظر وى، بخشى از اختلافات نيز، به تفاوت ديدگاه‌هاى فقهى آنان بر مى‌گشت: «هر

(٦) فصلنامه فقه اهل‌بيت عليهم‌السلام، سال ١٥، ش ٥٧ ، بهار ١٣٨٨، ص ١٣٣.
(٧) همان: ص ١٣٤.
(٨) همان.
(٩) همان: صص ١٣٦ـ١٣٧.