معناست كه رعايت طبقات ارث ضرورى نيست و هر كس كه جزو بستگان ذكور پدر يا پدرى و مادرى است، مسئول پرداخت ديه است و طبقات ارث، مانع مسئوليت او نمى‌شود. براى روشن شدن تعارض ظاهرى به كلام محقق حلى در اين دو مسئله اشاره مى‌كنيم. ايشان در تعريف عاقله مى‌گويد:

ضابطه عصبه اين است كه اقربايى كه از طرف پدر به او منتسب هستند مانند برادران و فرزندان آنان و عموها و فرزندان آنان، عصبه حساب مى‌شوند و لازم نيست كه در زمان حاضر، ارث ببرند. (٤٧)

و در بحث كيفيت تقسيط ارث بر عاقله مى‌گويد:

«آيا بين بستگان نزديك و دور، در پرداخت ديه جمع مى‌شود؟ در اين زمينه دو نظر وجود دارد. نظر صحيح‌تر اين است كه ترتيب بين طبقات ارث در توزيع رعايت شود. (٤٨)

در رفع اين تظاهر ظاهرى بايد گفت در اينجا دو مسئله وجود دارد: يك مسئله تعريف عاقله و افرادى است كه عاقله بر آنها صادق است و مسئله دوم افرادى از عاقله كه بايد ديه را پرداخت كنند. چنانكه مشهور فقها در تعريف عاقله گفته‌اند، عاقله اعم از طبقاتى است كه مى‌توانند بالفعل ارث ببرند يا كسانى است كه نمى‌توانند در حال حاضر ارث ببرند؛ ولى در مورد اينكه كدام يك از افراد عاقله مسئول پرداخت ديه خواهند بود، مشهور قائل به رعايت ترتيب در طبقات ارث است. به تعبيرى ديگر، منافاتى ندارد كه برخى جزو عاقله محسوب شوند، ولى تا طبقات نزديك‌تر وجود دارند، نوبت به پرداخت ارث توسط آنها نمى‌رسد.

با دقت در مطالب مذكور، روشن مى‌شود كه ملاك در مسئوليت عاقله، طبق

(٤٧) حلى، جعفربن الحسن، شرايع الاسلام، ج٤، ص ٢٧١ .
(٤٨) همان، ص ٢٧٣.