كيست كه نفهمد در پس پرده جعل و ترويجِ آرا و عقايدى چون: «عصمت صحابه» يا «اجتَهََد و اَخطَأَ»هاى خلفا و كارگزاران آنان بين اهل سنت، آن هم با تفسير موسّع و كشدارى كه عملاً از اين گونه آرا براى تبرئه و توجيه مظالم صاحبان قدرت در طول تاريخ اسلام صورت گرفته، چه اهداف و مقاصد سياسيى نهفته بوده است؟ استاد علامه سيد مرتضى عسكرى در آثار ارزشمند خويش، همچون: «مقدمه بر مرآة العقول علامه مجلسى»، «معالم المدرستين»، «نقش ائمه در احياء دين»، «عبداللّه‌ بن سبأ»، «عايشه»، و «صد و پنجاه صحابه ساختگى» (١١٤)، طى مباحثى مبسوط و مستند، به برخى از اين انگيزه‌ها و اهداف سياسى كه توسط خلفا تعقيب مى‌شد، اشاره كرده است.

رويكرد انتقادى به رفتار خلفا و صحابه، البته، ويژه اهل بيت پيامبر عليهم‌السلام و به تبع آنان: محققان شيعه، نيست، بلكه اين رويكرد را، به تفاريق، در بين نويسندگان اهل‌سنت نيز مى‌بينيم. از قدما نظير ابن‌ابى‌الحديد معتزلى (كه در همان آغاز «شرح نهج البلاغه» با تعبير «الحمد للّه‌ الذى قدّم المفضول على الفاضل» به روند حكومت در صدر اسلام تعريض مى‌زند) و از معاصران شخصيت‌هايى همچون عبدالفتاح عبدالمقصود در «الامام على‌بن ابى‌طالب عليه السلام» (ترجمه مرحوم آيت اللّه‌ طالقانى و سيد محمد مهدى

(١١٣) سئل الصادق عليه السلام عن معنى حىّ على خير العمل. فقال خير العمل برّ فاطمة و وُلدها (مناقب ال ابى‌طالب عليهم السلام، ابن شهر آشوب، ٣/٣٢٦).
(١١٤) و نيز ر. ك: تحقيقات گرانسنگ علامه سيد عبدالحسين شرف الدين در «المراجعات»، شيخ محمد رضا مظفر در «اسرار سقيفه» (ترجمه محمد جواد حجتى كرمانى)، سيد محمد باقر صدر در «فدك در تاريخ» (ترجمه محمود عابدى)، و سيد محسن امين در «النص و الاجتهاد» (ترجمه على دوانى).