فقه اهل بیت علیهم السلام - فارسی - موسسه دائرة المعارف فقه اسلامی - الصفحة ١٧٨ - جدال تعبّد و تعقّل در فهم شريعت (١) مسعود امامى
اين دو سيره پيامبر(ص) را روايات فراوانى از شيعه و سنى بيان كرده (٢٥)و اجمالاً مورد اتفاق فقيهان شيعه و چهار مذهب اهل سنّت است. اما برخى از صحابه و خلفاى بعد از پيامبر(ص)، در هر دو مورد به مخالفت پرداختند و استدلالهايى در اين زمينه ارائه كردند. دلايل اين گروه در مخالفت با نظر اكثريت مسلمانان، حكايت از نمود نوعى گرايش عقل گرايى در فهم دين دارد.
يكى از مخالفان سرسخت اين دو حكم، عمربن خطاب خليفه دوم است. سرآغاز مخالفت او كه بنابر نقل روايات شيعه و سنى، به عصر حيات پيامبر اكرم(ص) بر مىگردد ـ به دليل آنچه پيش از اين گفتيم ـ مورد نظر ما نيست؛ بلكه استدلالهاى او بعد از رحلت پيامبر خدا(ص) در مقابل مردم و ساير اصحاب مورد توجه است. او در بيان علّت مخالفت با متعه حج مىگويد:
... يكى از شما از سرزمينى دور دست مىآيد، در حالى كه ژوليده و خسته است و اعمال عمره را در ماههاى حج به جا مىآورد و بدون شك، خستگى، ژوليدگى و تلبيه او در عمره اوست. (٢٦)آنگاه به مكه وارد مىشود و خانه خدا را طواف مىكند و سپس از احرام خارج شده و لباس پاكيزه مىپوشد و عطر به خود مىزند و با همسر خود ـ اگر همراهش باشد ـ همبستر مىشود، تا روز ترويه فرا مىرسد و در آن هنگام براى حج احرام مىبندد و به سوى منى مىرود، ولى فقط خستگى، پريشانى و تلبيه يك روز را متحمّل شده است. حال آن كه حج از عمره برتر است و اگر ما مردم را آزاد بگذاريم، آنان با همسرانشان در اراك (٢٧)همبستر خواهند شد. (٢٨)
(٢٥) بقره، آيه ١٩٦.
(٢٦) مجموعه گردآورى شده روايات شيعه و اهل سنّت در اين زمينه را مىتوان در اين منابع يافت: بحارالانوار، ج٣٠، ص٦٠٣؛ الغدير، ج٦، ص١٩٨ و ج٨، ص ١٣٠؛ النص و الاجتهاد، ص ١٩٤؛ معالم المدرستين، ج٢، ص١٨٨.
(٢٧) يعنى ارزش عمره او را افزون مىكند.
(٢٨) نام سرزمينى است كه از حدود عرفات شمرده مىشود.