٢ ص
٣ ص
٤ ص
٥ ص
٦ ص
٧ ص
٨ ص
٩ ص
١٠ ص
١١ ص
١٢ ص
١٣ ص
١٤ ص
١٥ ص
١٦ ص
١٧ ص
١٨ ص
١٩ ص
٢٠ ص
٢١ ص
٢٢ ص
٢٣ ص
٢٤ ص
٢٥ ص
٢٦ ص
٢٧ ص
٢٨ ص
٢٩ ص
٣٠ ص
٣١ ص
٣٢ ص
٣٣ ص
٣٤ ص
٣٥ ص
٣٦ ص
٣٧ ص
٣٨ ص
٣٩ ص
٤٠ ص
٤١ ص
٤٢ ص
٤٣ ص
٤٤ ص
٤٥ ص
٤٦ ص
٤٧ ص
٤٨ ص
٤٩ ص
٥٠ ص
٥١ ص
٥٢ ص
٥٣ ص
٥٤ ص
٥٥ ص
٥٦ ص
٥٧ ص
٥٨ ص
٥٩ ص
٦٠ ص
٦١ ص
٦٢ ص
٦٣ ص
٦٤ ص
٦٥ ص
٦٦ ص
٦٧ ص
٦٨ ص
٦٩ ص
٧٠ ص
٧١ ص
٧٢ ص
٧٣ ص
٧٤ ص
٧٥ ص
٧٦ ص
٧٧ ص
٧٨ ص
٧٩ ص
٨٠ ص
٨١ ص
٨٢ ص
٨٣ ص
٨٤ ص
٨٥ ص
٨٦ ص
٨٧ ص
٨٨ ص
٨٩ ص
٩٠ ص
٩١ ص
٩٢ ص
٩٣ ص
٩٤ ص
٩٥ ص
٩٦ ص
٩٧ ص
٩٨ ص
٩٩ ص
١٠٠ ص
١٠١ ص
١٠٢ ص
١٠٣ ص
١٠٤ ص
١٠٥ ص
١٠٦ ص
١٠٧ ص
١٠٨ ص
١٠٩ ص
١١٠ ص
١١١ ص
١١٢ ص
١١٣ ص
١١٤ ص
١١٥ ص
١١٦ ص
١١٧ ص
١١٨ ص
١١٩ ص
١٢٠ ص
١٢١ ص
١٢٢ ص
١٢٣ ص
١٢٤ ص
١٢٥ ص
١٢٦ ص
١٢٧ ص
١٢٨ ص
١٢٩ ص
١٣٠ ص
١٣١ ص
١٣٢ ص
١٣٣ ص
١٣٤ ص
١٣٥ ص
١٣٦ ص
١٣٧ ص
١٣٨ ص
١٣٩ ص
١٤٠ ص
١٤١ ص
١٤٢ ص
١٤٣ ص
١٤٤ ص
١٤٥ ص
١٤٦ ص
١٤٧ ص
١٤٨ ص
١٤٩ ص
١٥٠ ص
١٥١ ص
١٥٢ ص
١٥٣ ص
١٥٤ ص
١٥٥ ص
١٥٦ ص
١٥٧ ص
١٥٨ ص
١٥٩ ص
١٦٠ ص
١٦١ ص
١٦٢ ص
١٦٣ ص
١٦٤ ص
١٦٥ ص
١٦٦ ص
١٦٧ ص
١٦٨ ص
١٦٩ ص
١٧٠ ص
١٧١ ص
١٧٢ ص
١٧٣ ص
١٧٤ ص
١٧٥ ص
١٧٦ ص
١٧٧ ص
١٧٨ ص
١٧٩ ص
١٨٠ ص
١٨١ ص
١٨٢ ص
١٨٣ ص
١٨٤ ص
١٨٥ ص
١٨٦ ص
١٨٧ ص
١٨٨ ص
١٨٩ ص
١٩٠ ص
١٩١ ص
١٩٢ ص
١٩٣ ص
١٩٤ ص
١٩٥ ص
١٩٦ ص
١٩٧ ص
١٩٨ ص
١٩٩ ص
٢٠٠ ص
٢٠١ ص
٢٠٢ ص
٢٠٣ ص
٢٠٤ ص
٢٠٥ ص
٢٠٦ ص
٢٠٧ ص
٢٠٨ ص
٢٠٩ ص
٢١٠ ص
٢١١ ص
٢١٢ ص
٢١٣ ص
٢١٤ ص
٢١٥ ص
٢١٦ ص
٢١٧ ص
٢١٨ ص
٢١٩ ص
٢٢٠ ص
٢٢١ ص
٢٢٢ ص
٢٢٣ ص
٢٢٤ ص
٢٢٥ ص
٢٢٦ ص
٢٢٧ ص
٢٢٨ ص
٢٢٩ ص
٢٣٠ ص
٢٣١ ص
٢٣٢ ص
٢٣٣ ص
٢٣٤ ص
٢٣٥ ص
٢٣٦ ص
٢٣٧ ص
٢٣٨ ص
٢٣٩ ص
٢٤٠ ص
٢٤١ ص
٢٤٢ ص
٢٤٣ ص
٢٤٤ ص
٢٤٥ ص
٢٤٦ ص
٢٤٧ ص
٢٤٨ ص

فقه اهل بیت علیهم السلام - فارسی - موسسه دائرة المعارف فقه اسلامی - الصفحة ٥٣ - بستن دستها در نماز، بدعت يا سنت ؟ آیت الله جعفر سبحانی

فقها مانند حلبى در كافى به كراهت آن نظر داده‌اند. (٣)

مذاهب اهل سنّت نيز در اين مسأله گر چه به هر درى زده‌اند اما به دليل قانع كننده‌اى نه تنها بر استحباب قبض در نماز، بلكه بر جواز آن هم دست نيافته‌اند؛ بلكه مى‌توان گفت دليل بر خلاف ديدگاه آن‌ها وجود دارد، و رواياتى كه از شيعه و اهل سنت در باب كيفيت نماز رسول خدا(ص) نقل شده است، اشاره‌اى به قبض نكرده‌اند، و ممكن نيست پيامبر اكرم در طول تمام زندگى يا بيشتر آن، چنين عمل مستحبى را ترك كرده باشد. اكنون دو نمونه از اين روايات را نقل مى‌كنيم: يكى از طريق اهل سنت و ديگرى از طريق شيعه اماميه نقل شده و هر دو كيفيت نماز پيامبر(ص) را بيان مى‌كنند و در هيچ يك به قبض اشاره‌اى نشده؛ چه رسد به كيفيت آن.

قبض، بدعتى است كه پس از رحلت رسول اكرم(ص) پديدار شده است. سند ما در اين زمينه، دو حديث صحيح است كه يكى از طريق اهل سنت و ديگرى از طريق شيعه روايت شده و هر دو، دليل قاطعى هستند كه سيره پيامبر و اهل بيت بر رها كردن دست‌ها در نماز بوده و گرفتن يكى از دو دست به وسيله ديگرى به نشانه خضوع در نماز، پس از رحلت رسول خدا ساخته و پرداخته شده است:

الف. حديث ابو حميد ساعدى

اين حديث را بسيارى از محدثان اهل سنت روايت كرده‌اند و ما آن را اين جا طبق نقل بيهقى نقل مى‌كنيم:

اخبرنا أبوعبداللّه‌ الحافظ فقال أبو حميد الساعدى: أنا أعلمكم بصلاة رسول اللّه‌(ص) قالوا: لِمَ، ما كنت أكثرنا له تبعاً و لا أقد منا له صحبته؟! قال: بلى، قالوا: فاعرض علينا، فقال: كان رسول‌اللّه‌(ص) إذا قام إلى الصلاة رفع يده حتّى يحاذي بهما منكبيه، ثمّ يكبّر حتّى يقرّ كلّ عضومنه في موضعه معتدلاً، ثمّ يقرأ، ثمّ يكبّر و يرفع يديه حتّى يحاذى بهما منكبيه، ثمّ يركع و يضع راحتيه على


(٣) محمد حسن نجفى، جواهر الكلام، ج١١، ص١٥ و ١٦.