دانشجويان شيعه در سمت قبله اختلاف است. برخى به فتواى آية اللّه‌ خويى به سمت شرق و برخى ديگر به فتواى ديگران به سمت غرب يا بالعكس نماز مى‌خوانند. ملاحظه كنيد يك مشت جوان متعهّد در ينگه دنيا مى‌خواهند نماز بخوانند، صرف نظر از ضرر اين اختلاف در بين خود آنان، در بين دانشجويان مسلمان ديگر مذاهب چه انعكاسى دارد؟ (٤١)

البته ـ چنان كه گذشت ـ سخن از شمال شرقى و جنوب شرقى است، نه شرق و غرب. از طرفى شيعيان مقيم آمريكا از اوّل ـ طبق نظر كارشناسان و نه فتواى فقيهان ـ به سمت شمال شرقى نماز مى‌خواندند و فقيهان در تعيين موضوع دخالتى نداشتند. فقط قبله بودن جنوب شرقى، به آية اللّه‌ خويى (ره) نسبت داده شده كه بعيد است ايشان بدين گونه تعيين موضوع كرده باشند.

به هر حال، اين موضوع نشانه بى برنامگى ماست. اگر يك مركز مجهّز «موضوع‌شناسى» وجود داشت يا اين اختلاف‌ها پديد نمى‌آمد يا به نهاد مرجعيت نسبت داده نمى‌شد.

موضوع ديگرى كه به گونه‌اى شبيه قبله آمريكا و محل اختلاف است، مسئله محاذات يا عدم محاذات جدّه با ميقات است كه كارشناسان بايد تكليف آن را مشخص و معيّن كنند. و اختلاف در آن به هيچ وجه شايسته نيست. در مناسك برخى از مراجع معاصر مى‌خوانيم:

كسانى كه با هواپيما به حج مى‌روند و مى‌خواهند بعد از حج به مدينه مشرف شوند، احتياط آن است كه بدون احرام بروند جدّه، و از اهل اطلاع مورد اعتماد تحقيق كنند، اگر جدّه يا حده معلوم شد محاذى با يكى از ميقاتهاست از آنجا محرم شوند و الاّ بروند به ميقات ديگر مثل جحفه و از آنجا محرم شوند... .

محاذات يا عدم محاذات جدّه با يكى از مواقيت ـ به نظر بسيارى از فقيهان ـ موضوع حكم است و نبايد توقع داشت حاجى ـ كه از همه جا بى خبر است ـ تحقيق كند كه آيا جدّه محاذى ميقات است يا نه، بلكه اين امر به عهده مركز مذكور است و ابهام و ترديد در آن با

(٤١) امام خمينى و انقلاب اسلامى، (مجموعه مقالات از استاد واعظ زاده خراسانى)، ص٣٥٨.