فقه اهل بیت علیهم السلام - فارسی - موسسه دائرة المعارف فقه اسلامی - الصفحة ١٤٣ - فقه و مقاصد شريعت آیت الله ابوالقاسم عليدوست

گرفته است. اين اصول ارزشى امور مستقل نيست، از ضرورتهاى سلوك توحيدى انسان نشأت مى‌يابد، با آن معنا مى‌شود و اعتبار خود را از آن به دست مى‌آورد.

اصول و نتايجى كه بيان كرديم، ما را به اين موضوع اساسى مى‌رساند كه لازم است در هر عصر قوانين و نهادهاى مربوط به روابط حقوقى خانواده و اجتماع، حكومت و شكل آن، قضاوت، حدود، ديات، قصاص معاملات و مانند اينها كه در جامعه مسلمانان مورد عمل و استناد است با اين معيار ـ كه درجه ى سازگارى و ناسازگارى آنها با امكان سلوك توحيدى مردم چه اندازه است ـ مورد بررسى قرار گيرند. (٨٦)

ـ پس از قبول اين كه بسيارى از احكام، تاريخى بودند و وسيله تحقق مقاصد و ارزش‌هاى درجه اوّل و بالذات قرار مى‌گرفتند، نوبت به اين پرسش مى‌رسد كه در عصر حاضر چگونه مى‌توانيم مقاصد و ارزش‌هاى درجه اوّل را كه از ذاتيّات رسالت و دعوت بودند از مقاصد و ارزشهاى درجه دوم و احكام آنها كه در كتاب و سنّت آمده تفكيك كنيم؟ به صراحت مى‌گويم كه اين كار با مراجعه به خود آيات و احاديث ميسّر نيست؛ زيرا اين كار از سنخ فهم محتوا و مضمون آيات و احاديث نمى باشد. اين كار از اساس، كار ديگرى است و آن تشخيص ذاتى و عرضى، تصادفى و اصلى و فرعى در ظهور و گسترش نبوّت و رسالت و دعوت پيامبر است كه يك پديده و روند تاريخى بوده است. اين كار، پديدار شناسى تاريخى يك حادثه تاريخى است و مقتضاى آن اين است كه همه آيات و روايات مربوط به آن، در بستر ظهور و گسترش همان حادثه، جايگاه و معناى خود را پيدا كنند. براى رسيدن به تفكيك مورد نظر هيچ راهى جز اين نداريم. اگر كسانى دعوى كنند راه ديگرى وجود دارد، مشتاقانه آماده شنيدن سخنانشان هستيم. (٨٧)