٢ ص
٣ ص
٤ ص
٥ ص
٦ ص
٧ ص
٨ ص
٩ ص
١٠ ص
١١ ص
١٢ ص
١٣ ص
١٤ ص
١٥ ص
١٦ ص
١٧ ص
١٨ ص
١٩ ص
٢٠ ص
٢١ ص
٢٢ ص
٢٣ ص
٢٤ ص
٢٥ ص
٢٦ ص
٢٧ ص
٢٨ ص
٢٩ ص
٣٠ ص
٣١ ص
٣٢ ص
٣٣ ص
٣٤ ص
٣٥ ص
٣٦ ص
٣٧ ص
٣٨ ص
٣٩ ص
٤٠ ص
٤١ ص
٤٢ ص
٤٣ ص
٤٤ ص
٤٥ ص
٤٦ ص
٤٧ ص
٤٨ ص
٤٩ ص
٥٠ ص
٥١ ص
٥٢ ص
٥٣ ص
٥٤ ص
٥٥ ص
٥٦ ص
٥٧ ص
٥٨ ص
٥٩ ص
٦٠ ص
٦١ ص
٦٢ ص
٦٣ ص
٦٤ ص
٦٥ ص
٦٦ ص
٦٧ ص
٦٨ ص
٦٩ ص
٧٠ ص
٧١ ص
٧٢ ص
٧٣ ص
٧٤ ص
٧٥ ص
٧٦ ص
٧٧ ص
٧٨ ص
٧٩ ص
٨٠ ص
٨١ ص
٨٢ ص
٨٣ ص
٨٤ ص
٨٥ ص
٨٦ ص
٨٧ ص
٨٨ ص
٨٩ ص
٩٠ ص
٩١ ص
٩٢ ص
٩٣ ص
٩٤ ص
٩٥ ص
٩٦ ص
٩٧ ص
٩٨ ص
٩٩ ص
١٠٠ ص
١٠١ ص
١٠٢ ص
١٠٣ ص
١٠٤ ص
١٠٥ ص
١٠٦ ص
١٠٧ ص
١٠٨ ص
١٠٩ ص
١١٠ ص
١١١ ص
١١٢ ص
١١٣ ص
١١٤ ص
١١٥ ص
١١٦ ص
١١٧ ص
١١٨ ص
١١٩ ص
١٢٠ ص
١٢١ ص
١٢٢ ص
١٢٣ ص
١٢٤ ص
١٢٥ ص
١٢٦ ص
١٢٧ ص
١٢٨ ص
١٢٩ ص
١٣٠ ص
١٣١ ص
١٣٢ ص
١٣٣ ص
١٣٤ ص
١٣٥ ص
١٣٦ ص
١٣٧ ص
١٣٨ ص
١٣٩ ص
١٤٠ ص
١٤١ ص
١٤٢ ص
١٤٣ ص
١٤٤ ص
١٤٥ ص
١٤٦ ص
١٤٧ ص
١٤٨ ص
١٤٩ ص
١٥٠ ص
١٥١ ص
١٥٢ ص
١٥٣ ص
١٥٤ ص
١٥٥ ص
١٥٦ ص
١٥٧ ص
١٥٨ ص
١٥٩ ص
١٦٠ ص
١٦١ ص
١٦٢ ص
١٦٣ ص
١٦٤ ص
١٦٥ ص
١٦٦ ص
١٦٧ ص
١٦٨ ص
١٦٩ ص
١٧٠ ص
١٧١ ص
١٧٢ ص
١٧٣ ص
١٧٤ ص
١٧٥ ص
١٧٦ ص
١٧٧ ص
١٧٨ ص
١٧٩ ص
١٨٠ ص
١٨١ ص
١٨٢ ص
١٨٣ ص
١٨٤ ص
١٨٥ ص
١٨٦ ص
١٨٧ ص
١٨٨ ص
١٨٩ ص
١٩٠ ص
١٩١ ص
١٩٢ ص
١٩٣ ص
١٩٤ ص
١٩٥ ص
١٩٦ ص
١٩٧ ص
١٩٨ ص
١٩٩ ص
٢٠٠ ص
٢٠١ ص
٢٠٢ ص
٢٠٣ ص
٢٠٤ ص
٢٠٥ ص
٢٠٦ ص
٢٠٧ ص
٢٠٨ ص
٢٠٩ ص
٢١٠ ص
٢١١ ص
٢١٢ ص
٢١٣ ص
٢١٤ ص
٢١٥ ص
٢١٦ ص
٢١٧ ص
٢١٨ ص
٢١٩ ص
٢٢٠ ص
٢٢١ ص
٢٢٢ ص
٢٢٣ ص
٢٢٤ ص
٢٢٥ ص
٢٢٦ ص
٢٢٧ ص
٢٢٨ ص
٢٢٩ ص
٢٣٠ ص
٢٣١ ص
٢٣٢ ص
٢٣٣ ص
٢٣٤ ص
٢٣٥ ص
٢٣٦ ص
٢٣٧ ص
٢٣٨ ص

فقه اهل بیت علیهم السلام - فارسی - موسسه دائرة المعارف فقه اسلامی - الصفحة ١٠٢ - بررسى فقهى حق ابتكار سيدكاظم حائرى

نتايج كارش درمقايسه با انسان هاى ديگر ـ نه درمقايسه با خداوند سبحان و صاحب شريعت اسلامى ـ داراى اولويّت است. بنابر اين اگر از سوى شرعيت اسلامى حكمى برسد كه در برابر بهره بردارى ديگران از كار و نتيجه آن تسليم باشد، بايد گردن نهاد و رسيدن اين حكم باعث تغيير موضوع مى‌شود؛ زيرا درك عقل اين بود كه او نسبت به‌كار و نتايج كار خود دربرابر ديگران، فقط حق اولويت داردو اين حكم منافات ندارد با آن كه به استناد حكم شريعت اسلامى، ديگران حق بهره بردارى از آن كار يا نتيجه آن را داشته باشند؛ زيرا فرض اين بود كه اين شخص دربرابر مولا و خداى خود حق اولويت ندارد.

بنا بر اين بهره بردارى براين اساس، موضوع جديدى است كه با رسيدن حكم شرعى تحقق مى‌يابد. از آن جا كه حكم شرعى از اين دست تاكنون به ما نرسيده، موضوع حكم عقلى برحالت خود باقى است. به اين معنا كه بهره بردارى ديگران از نتيجه كار تأليف يا هنر يا امثال آن كه‌توسط ما انجام گرفته، بهره بردارى برخاسته از حكم مولى نيست. از اين رو جايز نيست؛ زيرا عقل حكم مى‌كند كه انسان نسبت به كار و دستاورد آن در برابر ديگران، حق اولويت دارد.

به نظر مى‌رسد اگر ما حكم عقل را بپذيريم و اذعان كنيم كه غايت آن حكم شرعى و اصل است، بايد گفت كه اين حكم درباره سلطنت تكوينى است كه تنها در كارهاوجود دارد و نه‌بيشتر. اما دردايره نتايج كارها به غير از حكم عقلا و ارتكاز آنها حكمى وجود ندارد، و ارتكاز عقلا نيز، همان اشكالى را در پى دارد كه پيش از اين بيان شد.

راه حل چهارم:

براساس قاعده «لاضرر ولاضرار» بهره بردارى از نتيجه كار مؤلف يا هنرمند يا نظاير آنها، اضرار به آنهاست كه نفى شده است.

اشكال : ضرر درباب اموال و حقوق تنها عبارت از سلب مال و حق است. از