حاصل سخن نايينى اين است: نفى شك از مجمع عليه درمقايسه باوضعيت شاذّ انجام گرفته است. به اين معنا كه دراجماع، شكى كه درشاذّ وجود دارد نيست و اين، به معناى نفى هرگونه شك در اجماع نيست. براين اساس نمى توان از مقبوله، استفاده حجيّت براى شهرت فتوايى كرد. (٥١)

اشكال امام خمينى: اضافى فرض كردن عدم ريب خلاف ظاهر است. ريب از حالات عارض برنفس است نه از اضافات اعتبارى. درنتيجه تاوقتى كه به صورت كامل منتفى نشده نمى توان آن را نفى كرد:

عدم ريب از معانى نسبى اضافى نيست تا اين كه بتوان نفى ريب از آن را به لحاظ مقايسه با مقابلش به انجام رساند، بلكه از معانى قائم به نفس است كه اضافه را قبول نمى كند. (٥٢)

گرايش دوم : مقصود از ريب، حقيقى و تكوينى است. اين معنا را شهيد صدر ارائه كرده است حاصل سخن او اين است:

واژه«ريب» ظهور درريب حقيقى وواقعى دارد. براين اساس، جمله تعليلى، اعتبارمى دهد به هرچه ازآن، ريب حقيقى نفى شود. شهرت روايى از آن جا كه فاقد ريب حقيقى است حجت به شمار مى‌آيد؛ امّا شهرت فتوايى چنين نيست؛ چه آن كه به گواهى وجدان دراين شهرت احتمال خطا راه دارد. (٥٣)

شهيد صدر درنقد اين مدعاى خود مى‌گويد:

براساس اين فرض، شهرت روايى به معناى مستفيض بودن روايت و قطعى بودن صدور آن است. دراين صورت اين پرسش به ميان مى‌آيد كه چرا مقبوله، شهرت روايى را كه از جايگاهى چنين محكم برخوردار است، بعد

(٥١) فوائد الاصول، ج٣، ص١٥٤.
(٥٢) انوار الهدايه، ج١، ص٢٦٤.
(٥٣) بحوث في علم الاصول، ج٤، ص٣٢٢.