عن أبي عبداللّه‌ عليه السلام: إنه قال: إذا شك الرجل بعد ما صلى فلم يدر ثلاثا صلّى أم أربعا و كان يقينه حين انصرف أنّه كان قدأتم، لم يعد الصلاة و كان حين انصرف أقرب إلى الحق منه بعدذلك؛ (١٤)

امام صادق(ع) فرمود: اگر شخصى پس از نماز شك كند سه ركعت نماز خوانده يا چهار ركعت، ولى هنگام تمام كردن نماز يقين داشته براين كه نماز را تمام وصحيح خوانده است نماز[صحيح است و] اعاده نمى كند؛ زيرا هنگام انصراف از نماز، به واقع نزديك تر است تا پس از انصراف.

ايشان پس از گزارش اين روايت، هرچند مطلب خاصى نفرموده است ليكن مى‌توان گفت: دراين روايت تعليل شده برحكم بناگذارى برصحت يا انجام كار و شبيه اين روايت، روايت بكيربن اعين است. درهرصورت هرچند صدر روايت مربوط به مبحث شكيات است و ربطى به قاعده فراغ و تجاوز ندارد ولى تعليل ذيل مى‌تواند به اين دو قاعده مربوط باشد به ويژه قاعده فراغ؛ زيرا پس از اتمام نماز شك دارد آنچه را انجام داده صحيح انجام داده يا فاسد.

٦. روايت بكيربن اعين:

قال: قلت له: الرجل يشك بعد ما يتوضأ. قال: هو حين يتوضأ أذكرمنه حين يشك؛ (١٥)

ازامام پرسيدم: شخصى پس از وضو شك مى‌كند. امام فرمود: او به هنگام وضو گرفتن توجه بيشتر دارد از وقتى كه شك مى‌كند.

ايشان درباره اين روايت توضيح نداده است؛ ليكن ممكن است بگوييم: اين روايت دلالت دارد بر تعميم قاعدهء فراغ؛ زيرا اولا، موردش در غير باب نماز است؛ ثانيا، تعليل

(١٤) وسائل الشيعه، باب٢٧ از ابواب الخلل، ح٣.
(١٥) وسائل الشيعه، باب٤٢ از ابواب الوضوء، ح٧.