مركب را انجام دهد؛ سپس وارد جزء ديگر شود. بنابراين اگر داخل جزء ديگرى شده كاشف از انجام جزء قبلى است. دراين جهت فرقى نمى كند جزء بعدى جزء نماز باشد يا جزء نماز نباشد؛ مانند مقدمات جزء نماز.

ثالثا، خيلى بعيد است فرق باشد ميان اين كه بگوييم نشستن براى انجام سجده قبل از گذاشتن پيشانى برمهر مصداق غير نيست، ولى با گذاشتن سر برمهر دخول درغير صادق است يا حركت از سجده قبل از راست شدن بدن مصداق دخول درغير نيست، ولى با راست شدن بدن دخول درغير، صادق است. (٣٥)

توضيح: دليل اصلى قاعده تجاوز صحيحه و موثقه است و درهردو، جمله‌هاى « خرجت في شيء و دخلت في غيره » و « جاوزه و دخل في غيره » وجود دارد. اگر بتوانيم دخول در غير را اعم از اين بدانيم داخل درجزء ديگر شده باشد يا وارد مقدمات اجزاى ديگر شده باشد، نظر آية اللّه‌ بروجردى تمام است و اگر اين عموم و فراگيرى از عبارت«دخل في غيره» استفاده نشود، اين نظريه مشكل است.

به نظر مى‌رسد صدق دخول درغير، امر عرفى است. درمواردى كه از نظر عرف، دخول درغير صادق باشد قاعده جارى است؛ هرچند وارد در جزء بعدى نباشد؛ بلكه دخول درمقدمات باشد و درهرجا اين صدق عرفى نباشد قاعده جارى نيست و درموارد شك درصدق دخول درغير، بايد به اصل عدم دخول درغير مراجعه شود و درنتيجه قاعده جارى نمى شود.

٤. جريان قاعده تجاوز درسجده

برخى از فقها براين باورند كه اگر نماز گزار پيش از استقرار درحال قيام شك كند سجده انجام داده است يا نه قاعده تجاوز جريان ندارد و منشأ اين باور، روايت عبدالرحمن بن ابى عبداللّه‌ است:

قال: قلت لأبي عبداللّه‌ عليه السلام: رجل رفع رأسه عن السجود فشك قبل أن يستوي جالسا فلم يدرأ سجد ألم يسجد قال: يسجد. قلت: فرجل نهض من

(٣٥) تقرير دليل دوّم اندكى با توضيحات راقم اين سطور همراه است.