فقه اهل بیت علیهم السلام - فارسی - موسسه دائرة المعارف فقه اسلامی - الصفحة ١٩١ - قاعدۀ تجاوز و فراغ از نگاه آية اللّه بروجردى محمد رحمانى
امام صادق (ع) مىفرمود: هرگاه[زمان انجام دادن] نماز و طهارتت گذشت و سپس آن را به ياد آوردى[و درصحت آن شك كردى ] آن را [صحيح] بدان وانجام دوباره آن لازم نيست.
ايشان در پى گزارش اين روايت مىفرمايد:
دلالت آن برقاعدهء فراغ بستگى دارد براين كه كلمه «من» بيانى باشد نه تبعيضى؛ زيرا اگر تبعيضى باشد تنها قاعدهء تجاوز را كه مربوط به شك دربعض و جزء اعمال مركب است، شامل مىشود نه قاعدهء فراغ را كه مربوط به تمام اعمال مركب است. درنتيجه اين روايت با روايات و فتواهايى كه قاعدهء فراغ را در وضو نيز جارى مىداند مخالف است. (٨)
درهرصورت ايشان اين روايت را از رواياتى مىداند كه دلالت دارد قاعده فراغ دروضو و نماز جريان دارد.
٣. ابو ايوب خزاز:
عن محمد بن مسلم عن أبي عبداللّه عليه السلام في الرجل يشك بعد ما ينصرف من صلاته قال: فقال:
امام صادق(ع) درباره ءمردى كه پس از تمام شدن نماز شك مىكند، فرمود: نمازش را اعاده نمى كند و چيزى نيز برعهده او نيست.
ايشان اين روايت را جزء رواياتى مىداند كه بربعضى از فروعات قاعده فراغ در خصوص نماز دلالت دارد. روايت ديگرى (١٠) نيز دراين مورد گزارش كرده است كه با اين روايت هم مضمون است و اما روايت سوم، (١١) درمورد شك دروضو پس از اتمام نماز است كه امام مىفرمايد: «نماز صحيح و اعاده ندارد».
(٨) وسائل الشيعه، ج٥، باب ٤٢ از ابواب وضو، ح٩.
(٩) وسائل الشيعه، ج٥،، باب ٢٧ از ابواب الخلل، ح١.
(١٠) وسائل الشيعه، ج٥، ح٢.
(١١) وسائل الشيعه، ج٥، باب ٤٢ ازابواب وضو، ح٥.