روايات اين دوفرع (قاعده تجاوز و فراغ) زياد است و به پانزده روايت (٤) مى‌رسد. سند هشت روايت به محمدبن مسلم مى‌رسد؛ سه روايت در باره فروعات قاعدهء تجاوز و سه روايت درباره فروعات قاعدهء فراغ و يكى در باره اصل قاعده فراغ در نماز و وضو و يكى ديگر براعتبار قاعدهء فراغ درتمام ابواب ـ غير از نماز و وضو ـ دلالت دارد و هشت روايت ديگر .... (٥)

جهت رعايت اختصار از رواياتى كه ايشان مطرح كرده(شانزده حديث) مواردى را كه مضمون غير تكرارى دارد و دررابطه با يكى از مباحث مربوط به اين دو قاعده است مورد بررسى قرار مى‌دهيم.

١. روايت محمدبن مسلم:

عن أبي جعفر عليه السلام قال: كلّما شككت فيه مما قد مضى فامضه كما هو؛ (٦)

هرگاه در چيزى كه از آن گذشته اى شك كردى آن را همان گونه كه هست بدان.

ايشان اين روايت را به عنوان روايت نهم ـ كه از محمد بن مسلم گزارش شده ـ آورده و براين باور است كه مفهوم آن ويژه وضو و نماز نيست؛ بلكه ديگر موارد را نيز فراگير است؛ هرچند از غير عبادات باشد. پس اين روايت درمبحث دايره و مشمول قاعده مؤثر است.

يادآورى: از آن جا كه بيشتر قريب به اتفاق روايات مربوط به اين بحث، از نظر سند اعتبار دارند و از سوى روايات فراوان است، نيازى به نقد و بررسى سند نيست.

٢. روايت محمد بن مسلم:

سمعت أبا عبداللّه‌ عليه السلام يقول: كلما مضى من صلوتك و طهورك فذكرته تذكرا فامضه ولاإعادة عليك فيه؛ (٧)

(٤) ايشان شانزده روايت را مورد توجه قرارداده است.
(٥) كتاب الصلاه، ص٧٩.
(٦) وسائل الشيعه، ج٥، باب ٢٣ از ابواب الخلل الواقع في الصلاة، ص٣٣٦، ح٣.
(٧) وسائل الشيعه، ج٥، باب ٤٢ از ابواب وضو، ح٩.