فقه اهل بیت علیهم السلام - فارسی - موسسه دائرة المعارف فقه اسلامی - الصفحة ١٩٦ - قاعدۀ تجاوز و فراغ از نگاه آية اللّه بروجردى محمد رحمانى
هرگاه از وضو فارغ شدى و درحالت ديگرى مانند نماز يا غير آن قرارگرفتى و نسبت به برخى از واجبات وضو شك كردى چيزى برتو واجب نيست.
آية اللّه بروجردى در ذيل موثقه ابويعفور مىفرمايد: احتمال دارد ضمير در«و قد دخلت في غيره» به «وضو» برگردد. دراين صورت موثقه دلالت دارد برقاعدهء فراغ در وضو و افزون برآن دلالت دارد كه در قاعده فراغ هم شرط است در شىء ديگر وارد شده باشى.
احتمال دارد ضمير«فى غيره» برگردد به خود «شىء». يعنى اگر درجزئى از وضو شك كردى درحالى كه وارد درغير آن چيز شده اى شك تو بى ارزش است و بايد بنا را برانجام آن شىء مشكوك بگذارى. دراين صورت روايت دلالت دارد برقاعدهء تجاوز در غير نماز و چون فقها قاعدهء تجاوز را ويژه باب نماز دانسته و درغير آن جارى نمى دانند اين روايت، مخالف با فتواى فقها مىشود.
درپايان، ايشان از دو راه دلالت روايت را برقاعدهء فراغ مسلم مىداند:
٩. موثقه اسماعيل بن جابر:
قال أبوجعفر عليه السلام:
امام باقر مىفرمايد: اگر درحال سجده نسبت به انجام ركوع شك كردى بنا را برانجام آن بگذار و اگر درحال ايستادن نسبت به انجام سجده شك كردى نيز بنا را برانجام آن بگذار. درهرچيزى كه از محل آن گذشته و داخل درغير آن شده اى اگر در انجامش شك كردى بنا را برانجام آن بگذار.
(١٨) وسائل الشيعه، ج٤، باب١٣ از ابواب ركوع، ح٤.