ابوذر غفارى، جندب بن جناده از پيش‌گامان در اسلام و از صحابه بزرگ رسول خدا (ص) است. [١] برخى مفسّران، نزول آيات ١٧ و ١٨ زمر (٣٩) را درباره بشارت وى و گروهى ديگر به بهشت به دليل دورى جستن آن‌ها از بت‌ها در جاهليّت، [٢] آيه ١١ احقاف (٤٦) را درباره خرده‌گيرى قريش از اسلام وى و قومش، [٣] آيه ١٠٧ كهف (١٨) را در ايمان وى و برخى ديگر [٤] از مؤمنان، آيه ٢٨ كهف (٢٨) را در فقر وى و صحابه مستمند ديگر و مأمور شدن پيامبر (ص) به مداراى با ايشان دانسته‌اند. [٥] همچنين آيه ٢ محمّد (٤٧) را در عدم پيمان‌شكنى او با پيامبر (ص)، [٦] آيه ٨٧ و ٨٨ مائده (٥) را در بهره‌ورى از نعمت‌هاى الهى و رعايت حدّ اعتدال‌ [٧] و آيه ١٠٠ توبه (٩) را در پايدار ماندن‌ [٨] وى بر حقيقت دانسته‌اند.

براساس اخبارى، آياتى ديگر نيز در شأن برخى صحابه بزرگ از جمله ابوذر دانسته شده است.

ابورافع قُرَظى‌

ابورافع قُرَظى، سلّام بن ابى الحُقَيقْ، از اشراف يهود مدينه‌ [٩] و از دشمنان سرسخت پيامبر (ص) است. [١٠] برخى مفسّران، وى را از جمله كافران مطرح در آيه ٢٨ آل‌عمران (٣) دانسته‌اند كه مؤمنان را از موالات آن‌ها برحذر داشته است. [١١] گفته شده: آيات ٧٧ و ٧٨ آل‌عمران (٣) نيز درباره رشوه‌خوارى وى، [١٢] آيات ٧٩ و ٨٠ آل‌عمران (٣) درباره محاجّه او با رسول‌خدا، [١٣] آيات ١١١ و ١١٢ همين سوره در پى توطئه وى ضدّ اسلام نازل شده است. [١٤] نيز مقصود از «جبت و طاغوت» در آيه ٥١ نساء (٤)، وى و گروهى ديگر از احبار يهود دانسته شده‌اند. [١٥]

ابوزمعه اسدى‌

ابوزمعه اسدى، اسود بن مطّلب، از سران قريش و از دشمنان سرسخت پيامبر (ص) است. [١٦]

[١] الطّبقات الكبرى، ج ٤، ص ١٦٦؛ الاستيعاب، ج ١، ص ٣٢١.

[٢] جامع‌البيان، مج ١٢، ج ٢٣، ص ٢٤٦؛ الدرّالمنثور، ج ٧، ص ٢١٧.

[٣] تفسير قرطبى، ج ١٦، ص ١٢٦.

[٤] تفسير قمى، ج ٢، ص ٤٥.

[٥] مجمع‌البيان، ج ٥- ٦، ص ٧١٧- ٧١٨.

[٦] تفسير قمى، ج ٢، ص ٣٠٨.

[٧] مجمع‌البيان، ج ٢- ٣، ص ٣٦٤.

[٨] تفسير قمى، ج ١، ص ٣٣١.

[٩] البدايه و النهايه، ج ٤، ص ٦٢.

[١٠] اسدالغابه، ج ١، ص ٢٢٦.

[١١] جامع‌البيان، مج ٣، ج ٣، ص ٣٠٩.

[١٢] همان، ص ٤٣٥.

[١٣] مجمع‌البيان، ج ١- ٢، ص ٧٨٢.

[١٤] مجمع‌البيان، ج ١- ٢، ص ٨١٣.

[١٥] مجمع‌البيان، ج ٣- ٤، ص ٩٣.

[١٦] تاريخ طبرى، ج ١، ص ٥٦٦؛ مروج الذهب، ج ٢، ص ٢٩٥.