فرهنگ قرآن - مرکز فرهنگ و معارف قرآن - الصفحة ٣٢١ - شقالقمر
يَوْماً لا تَجْزِي نَفْسٌ عَنْ نَفْسٍ شَيْئاً وَ لا يُقْبَلُ مِنْها عَدْلٌ وَ لا تَنْفَعُها شَفاعَةٌ وَ لا هُمْ يُنْصَرُونَ.
بقره (٢) ١٢٢ و ١٢٣
شفق
شفق، سرخىاى است كه بعد از غروب خورشيد، در طرف مغرب ديده مىشود. [١] در اين مدخل از واژه «شفق» استفاده شده است.
اهمّيّت شفق
١. شفق، پديدهاى شگفت و با اهميّت:
فَلا أُقْسِمُ بِالشَّفَقِ. [٢]
انشقاق (٨٤) ١٦
پيدايش شفق
٢. پيدايش شفق و مراحل گوناگون دگرگونى در طبيعت (تاريكى شب و نور ماه)، نشانى از امكان تغيير و تحوّل نظام حيات بشر در دنيا و آخرت:
فَلا أُقْسِمُ بِالشَّفَقِ وَ اللَّيْلِ وَ ما وَسَقَ وَ الْقَمَرِ إِذَا اتَّسَقَ لَتَرْكَبُنَّ طَبَقاً عَنْ طَبَقٍ.
انشقاق (٨٤) ١٦-/ ١٩
سوگند به شفق
٣. سوگند مؤكّد خداوند، به سرخى افق هنگام غروب خورشيد:
فَلا أُقْسِمُ بِالشَّفَقِ. [٣]
انشقاق (٨٤) ١٦
شفيع/ اسماوصفات
شفيع، از مادّه «شَفْع»- كه زوج در عدد باشد- به معناى ضميمه كردن چيزى به ديگرى است و چون با صاحب حاجت، شَفْع [زوج] مىگردد. شفيع گويند.
شفاعت به معناى ضميمه كردن جاه و مقام به شفاعتشونده، جهت رساندن منفعت به او است. [٤] اين واژه با همين صيغه سه بار به صورت وصف خدا در قرآن تكرار شده است.
... لَيْسَ لَهُمْ مِنْ دُونِهِ وَلِيٌّ وَ لا شَفِيعٌ ....
انعام (٦) ٥١
... لَيْسَ لَها مِنْ دُونِ اللَّهِ وَلِيٌّ وَ لا شَفِيعٌ ....
انعام (٦) ٧٠
... ما لَكُمْ مِنْ دُونِهِ مِنْ وَلِيٍّ وَ لا شَفِيعٍ ....
سجده (٣٢) ٤
شقّالقمر
شقّالقمر، يعنى دو نيم شدن ماه كه از معجزات پيامبر صلى الله عليه و آله بود و در مكّه، قبل از هجرت به دست
[١] . المصباح، ج ١-/ ٢، ص ٣١٨، «الشّفق»
[٢] . سوگند خداوند، نشانگر اهميّت چيزى است كه به آن سوگند ياد شده است
[٣] . مفسّران درباره «لا» در «لا أقسم» و امثال آن، توضيحات چندى ذكر كردهاند؛ از جمله اينكه «لا» زايد و براى تأكيد «أقسم» است. (الكشاف، ج ٤، ص ٦٥٨)
[٤] . الأسنى فى شرح اسماء اللّه الحسنى، قرطبى، ج ١، ص ٥٠٦-/ ٥٦١