به معناى حاكم و از صفات خداوند است. [١] حَكَم به‌ كسى گويند كه از او حُكم به نحو قطع و يقين صادر شود. [٢] از اين واژه، «حاكم» اسم و صفت خدا، در آيه ١١٤ انعام (٦) مطرح شده است.

نيز--) حاكميّت، حاكميّت خدا

حكم بن عاص‌

«حكم بن ابى العاص بن اميّه» از اذيّت‌كنندگان پيامبر صلى الله عليه و آله‌ [٣] و از افرادى است كه پيامبر صلى الله عليه و آله، وى را به‌ طائف تبعيد كرد. [٤] برخى مفسّران، شأن نزول آيات‌ ٤٧ تا ٥٠ نور (٢٤) را درباره منازعه امام على عليه السلام و عثمان، درباره مالى دانسته‌اند، كه قصد بردن داورى نزد رسول خدا صلى الله عليه و آله را داشتند و حكم بن عاص، به عثمان پيشنهاد داد، كه چون رسول خدا صلى الله عليه و آله پسرعموى امام على عليه السلام است، مرافعه را نزد او نبريد! با نزول آيات مذكور، وى در زمره منافقانى دانسته شد، كه به‌رغم اظهار ايمان و ادّعاى اطاعت از رسول خدا صلى الله عليه و آله، از پذيرش داورى آن حضرت، رويگردان‌اند. [٥]

حكم بن هشام‌

--) ابوجهل‌

حكمت‌

حكمت دستيابى به حق، به وسيله علم و عقل است هنگامى كه به خدا نسبت داده شود به معناى شناخت اشيا و ايجاد آنها در نهايت استوارى است. حكمت در انسان، عبارت است از شناخت موجودات و انجام دادن نيكيها. [٦] گفته شده كه حكمت به معناى اتقان و استوارى خاصّى است كه در آن هيچ‌گونه سستى و خللى نباشد و بيش‌ترين كاربرد آن در معلومات عقلى است كه مطابق با واقع باشد و هيچ‌گونه دروغ و باطلى در آن راه پيدا نكند. [٧] حكمت را از اين جهت حكمت‌ ناميده‌اند كه صاحبش را از اخلاق پست جلوگيرى مى‌كند. [٨] در اين مدخل، از واژه‌هاى‌ «حُكم» و «حكمت» استفاده شده است.

اهمّ عناوين: آثار حكمت، بهره‌مندان از حكمت، تعاليم حكمت‌آميز و حكمت خدا.

[١] . روح الارواح فى شرح اسماء الملك الفتّاح، ص ٢١٨

[٢] . التّحقيق، ج ٢، ص ٢٦٥

[٣] . السّيرة النبويّه، ابن‌هشام، ج ٢، ص ٤١٦

[٤] . البداية و النّهايه، ج ٧، ص ١٣٨

[٥] . التّبيان، ج ٧، ص ٤٥٠؛ مجمع‌البيان، ج ٧-/ ٨، ص ٢٣٦

[٦] . مفردات، ص ٢٤٩، «حكم»

[٧] . الميزان، ج ٢، ص ٣٩٥

[٨] . المصباح، ج ١-/ ٢، ص ١٤٥، «حكم»