قالَ مُوسى‌ لِقَوْمِهِ اسْتَعِينُوا بِاللَّهِ وَ اصْبِرُوا إِنَّ الْأَرْضَ لِلَّهِ يُورِثُها مَنْ يَشاءُ مِنْ عِبادِهِ وَ الْعاقِبَةُ لِلْمُتَّقِينَ‌ قالُوا أُوذِينا مِنْ قَبْلِ أَنْ تَأْتِيَنا وَ مِنْ بَعْدِ ما جِئْتَنا قالَ عَسى‌ رَبُّكُمْ أَنْ يُهْلِكَ عَدُوَّكُمْ وَ يَسْتَخْلِفَكُمْ فِي الْأَرْضِ‌ ....

اعراف (٧) ١٢٨ و ١٢٩

نيز--) همين مدخل، حكومت جهانى در آخرالزّمان، حكومت صالحان، حكومت مؤمنان‌

نيز--) استبداد، امامت، اولواالامر، جهاد، خلافت، قضاوت‌

حكيم/ اسماوصفات‌

حكيم، از صفات خداوند است‌ [٢] و اطلاق آن بر پروردگار، به دليل علم او به حقايق اشيا و پديد آوردن آنها در كمال استوارى است. [٣] اين صفت الهى در آيات‌ ذيل آمده است: بقره (٢) ٣٢ و ١٢٩ و ٢٠٩ و ٢٢٠ و ٢٢٨ و ٢٤٠ و ٢٦٠؛ آل‌عمران (٣) ٦ و ١٨ و ٥٨ و ٦٢ و ١٢٦؛ نساء (٤) ١١ و ١٧ و ٢٤ و ٢٦ و ٥٦ و ٩٢ و ١٠٤ و ١١١ و ١٣٠ و ١٥٨ و ١٦٥ و ١٧٠؛ مائده (٥) ٣٨ و ١١٨؛ انعام (٦) ١٨ و ٧٣ و ٨٣ و ١٢٨ و ١٣٩؛ انفال (٨) ١٠ و ٤٩ و ٦٣ و ٦٧ و ٧١؛ توبه (٩) ١٥ و ٢٨ و ٤٠ و ٦٠ و ٧١ و ٩٧ و ١٠٦ و ١١٠؛ يونس (١٠) ١؛ هود (١١) ١؛ يوسف (١٢) ٦ و ٨٣ و ١٠٠؛ ابراهيم (١٤) ٤؛ حجر (١٥) ٢٥؛ نحل (١٦) ٦٠؛ حج (٢٢) ٥٢؛ نور (٢٤) ١٠ و ١٨ و ٥٨ و ٥٩؛ نمل (٢٧) ٦ و ٩؛ عنكبوت (٢٩) ٢٦ و ٤٢؛ روم (٣٠) ٢٧؛ لقمان (٣١) ٢ و ٩ و ٢٧؛ احزاب (٣٣) ١؛ سبأ (٣٤) ١ و ٢٧؛ فاطر (٣٥) ٢؛ يس (٣٦) ٢؛ زمر (٣٩) ١؛ غافر (٤٠) ٨؛ فصلت (٤١) ٤٢؛ شورى (٤٢) ٣ و ٥١؛ زخرف (٤٣) ٤ و ٨٤؛ دخان (٤٤) ٤؛ جاثيه (٤٥) ٢ و ٣٧؛ احقاف (٤٦) ٢؛ فتح (٤٨) ٤ و ٧ و ١٩؛ حجرات (٤٩) ٨؛ ذاريات (٥١) ٣٠؛ حديد (٥٧) ١؛ حشر (٥٩) ١ و ٢٤؛ ممتحنه (٦٠) ٥ و ١٠؛ صف (٦١) ١؛ جمعه (٦٢) ١ و ٣؛ تغابن (٦٤) ١٨؛ تحريم (٦٦) ٢؛ انسان (٧٦) ٣٠.

نيز--) حكمت، حكمت خدا

حكيم بن حارث‌

حكيم بن حارث (حرث) طائفى، [٤] بنا به نقل برخى‌ مفسّران، به همراه خانواده‌اش به مدينه هجرت كرد و در آنجا وفات يافت و آيه ٢٣٤ بقره (٢) در پى سؤال برخى از پيامبراكرم صلى الله عليه و آله در مورد تكليف زوجه‌اش نازل گرديد و به زنان بيوه اجازه داده شد كه با نگاه داشتن عدّه، در صورت تمايل، ازدواج نمايند. [٥]

[١] . منظور از «كرّة» در آيه ياد شده دستيابى دوباره بنى اسرائيل به دولت و حكومت است. (مجمع‌البيان، ج ٥-/ ٦، ص ٦١٥)

[٢] . روح الارواح فى شرح اسماء الملك الفتّاح، ص ٣٩٨؛ التّبيان، ج ١، ص ١٤٢؛ مجمع‌البيان، ج ١-/ ٢، ص ١٨٣

[٣] . مفردات، ص ٢٤٩، «حكم»

[٤] . الاصابه، ج ٢، ص ٩٧

[٥] . معالم‌التنزيل، بغوى، ج ١، ص ١٦٦؛ زادالمسير، ج ١، ص ٢٨٥؛ روض‌الجنان، ج ٣، ص ٣٢٦