أَ لَمْ يَأْنِ لِلَّذِينَ آمَنُوا أَنْ تَخْشَعَ قُلُوبُهُمْ لِذِكْرِ اللَّهِ وَ ما نَزَلَ مِنَ الْحَقِّ وَ لا يَكُونُوا كَالَّذِينَ أُوتُوا الْكِتابَ مِنْ قَبْلُ فَطالَ عَلَيْهِمُ الْأَمَدُ فَقَسَتْ قُلُوبُهُمْ وَ كَثِيرٌ مِنْهُمْ فاسِقُونَ. [١]

حديد (٥٧) ١٦

نيز--) اخبات، تسليم، خضوع، تواضع و سجده، ركوع، تضرّع‌

خشونت‌

خشونت، ضدّ لينت و نرمى‌ [٢] به معناى سختى، تندى‌ و سخت‌رويى است‌ [٣] و در اصطلاح سياسى كاربرد نيرو در غير جاى خود و يا برخلاف قانون است. [٤] در اين مدخل معناى اصطلاحى، مقصود است و موضوعاتى مانند «جنگ»، «جهاد»، «حدود»، «تعزيرات» و ... هرچند در نگاه بعضى خشونت شمرده مى‌شود، ولى از آنجا كه بر طبق شريعت اسلام بوده، با تعريف اصطلاحى سازگارى ندارد در جايگاههاى مربوط، ذكر گرديده و از آوردن آنها در اين مدخل خوددارى شده است. در اين مدخل از واژه‌هاى‌ «غلظة»، «عتلّ» و مشتقّات آنها و «تنهر»، «أعزّه»، «أشدّاء»، «دع» و جملاتى كه مفهوم خشونت را مى‌رساند، استفاده شده است.

اهمّ عناوين: آثار خشونت، اجتناب از خشونت، خشونت با انبيا، خشونت بنى‌اسرائيل و عوامل خشونت.

آثار خشونت‌

١. پراكندگى مردم‌

١. خشونت با مردم و اطرافيان، سبب بى‌علاقگى و پراكنده شدن آنان:

... وَ لَوْ كُنْتَ فَظًّا غَلِيظَ الْقَلْبِ لَانْفَضُّوا مِنْ حَوْلِكَ‌ ....

آل‌عمران (٣) ١٥٩

٢. ذلّت‌

٢. ذلّت بنى‌اسرائيل، در پى برخورد خشونت‌آميز آنان با انبيا:

ضُرِبَتْ عَلَيْهِمُ الذِّلَّةُ ... ذلِكَ بِأَنَّهُمْ كانُوا ...

وَ يَقْتُلُونَ الْأَنْبِياءَ بِغَيْرِ حَقٍ‌ ....

آل‌عمران (٣) ١١٢

٣. غضب الهى‌

٣. برخورد خشونت‌آميز بنى‌اسرائيل با انبيا، عامل ابتلاى آنان به غضب الهى:

... وَ باؤُ بِغَضَبٍ مِنَ اللَّهِ‌ ... ذلِكَ بِأَنَّهُمْ كانُوا ...

وَ يَقْتُلُونَ الْأَنْبِياءَ بِغَيْرِ حَقٍ‌ ....

آل‌عمران (٣) ١١٢

٤. مانع اطاعت‌

٤. خشونت دروغگويان فرومايه، مانع اطاعت ديگران از آنان:

وَ لا تُطِعْ كُلَّ حَلَّافٍ‌ ... عُتُلٍّ بَعْدَ ذلِكَ زَنِيمٍ. [٥]

قلم (٦٨) ١٠ و ١٣

[١] . بنا بر قولى كه مقصود از «طال عليهم الامد» طولانى شدن عمر و ارتكاب گناه و اعمال بد باشد. (مجمع‌البيان، ج ٩- ١٠، ص ٣٥٨)

[٢] . لسان‌العرب، ج ٤، ص ١٠٤، «خشن»

[٣] . لغت‌نامه، ج ٦، ص ٨٦٣٠، «خشونت»

[٤] . فرهنگ علوم سياسى، آقابخشى، ص ٤٥٣، «خشونت»

[٥] . «عُتلّ» مرادف با «فظّ و غليظ» (درشت‌خوى و خشن) است. (لسان‌العرب، ج ٩، ص ٣٩، «عتل»)