خزاعه يعنى جدا شده و فلسفه نامگذارى آنان به اين نام، آن است كه چون بنوعَمرو از يمن به شام كوچ كردند، آنان در حجاز باقى ماندند و از بقيّه جدا شدند [٣] و با توجّه به استيلاى طولانى مدّت بر كعبه‌ [٤] براى خود در كنار ديگر قبايل قريش، امتيازاتى قايل بودند. [٥] برخى مفسّران، نزول آيه ١٦٨ بقره (٢) را درباره خُزاعه و ديگر قبايل عرب دانسته‌اند، كه برخى از طيّبات را بر خود تحريم كردند. [٦] همچنين نزول‌ آيه ١٨٩ بقره (٢) را درباره آنان دانسته‌اند، كه براى خود امتيازاتى قائل بودند، از جمله پس از مناسك حج از درب خانه‌هاى‌شان وارد نمى‌شدند. [٧] برخى ديگر از مفسّران، نزول آيات ٥٧- ٥٩ نحل (١٦) را درباره خُزاعه و مُضر دانسته‌اند، كه دختران خود را زنده به گور مى‌كردند و معتقد بودند، ملائكه دختران خدا هستند. [٨] عدّه‌اى از مفسّران آيه ٤٩ نجم (٥٣) را درباره‌ عقيده آنان به ستاره شِعرى‌ دانسته‌اند و گفته‌اند: آن را به صورت معبود مى‌پرستيدند. [٩]

خزرج‌

قبيله خزرج، [يكى از دو قبيله قحطانى ساكن در يثرب‌] و منسوب به خزرج بن حارثة بن ثعلبه از انصار مى‌باشند. [١٠] بر اساس برخى روايات، فردى‌ يهودى با يادآورى جنگهاى خونين بين آنان و اوس درصدد تحريك ايشان برآمده، آتش فتنه را در ميان آنان برافروخت. خداوند با نزول آيات ١٠٠ تا ١٠٣ آل‌عمران (٣) ضمن اشاره به پيامدهاى مرگبار تفرقه و

[١] . اين كلام نوح عليه السلام در مقابل قوم خويش است كه‌مى‌گفتند: تو كه ادّعاى نبوّت و رسالت مى‌كنى، بر ما هيچ برترى ندارى و مثل ما بشرى و هيچ قدرت فوق‌العاده‌اى ندارى. نوح عليه السلام هم در جواب آنها گفت: من چنين ادّعايى نكرده‌ام كه خزائن و مقدورات خداوند پيش من است و به هر چيزى قدرت دارم. (مجمع‌البيان، ج ٥- ٦، ص ٢٣٧)

[٢] . جمهرة انساب‌العرب، ص ٩- ١٠؛ المنَمّق، ص ٢٩

[٣] . السّيرة النبويّه، ابن‌هشام، ج ١، ص ٩١-/ ٩٢

[٤] . همان، ص ١١٣

[٥] . المنمّق، ص ١٢٧- ١٢٨

[٦] . الجامع لاحكام القرآن، قرطبى، ج ٢، ص ١٣٩؛ روح‌المعانى، ج ٢، جزء ٢، ص ٥٧

[٧] . مجمع‌البيان، ج ١- ٢، ص ٥٠٩؛ الجامع لاحكام‌القرآن، قرطبى، ج ٢، ص ٢٣٠

[٨] . الجامع لاحكام القرآن، قرطبى، ج ١٠، ص ٧٧؛ روح‌المعانى، ج ٨، جزء ١٤، ص ٢٤٧

[٩] . مجمع‌البيان، ج ٩- ١٠، ص ٢٧٦؛ الكشّاف، ج ٤، ص ٤٢٨

[١٠] . جمهرة انساب‌العرب، ص ٣٣٢؛ المقتضب، ص ٢٢٢