فاطمه عليها السلام. [١] برخى مفسّران، نزول آيه ٣ ضحى (٩٣) را در پى آن دانسته‌اند كه خديجه در پى تأخير نزول وحى بر پيامبر صلى الله عليه و آله به آن حضرت گفت: نكند خدا با تو وداع كرده باشد؟! [٢] همچنين مفسّران از خديجه در آغاز نزول وحى ياد كرده‌اند و گفته‌اند: در حالى كه پيامبر صلى الله عليه و آله لرزش شديدى احساس مى‌كرد به خديجه فرمود: مرا بپوشانيد! بر من آب بريزيد! و خديجه وى را پوشانيد. در اين هنگام بود كه آيات اوايل سوره مدثر (٧٤) نازل شد. [٣] نيز برخى مفسّران‌ مقصود از «من ازواجنا» در آيه ٧٤ فرقان/ ٢٥ را خديجه دانسته‌اند كه پيامبر صلى الله عليه و آله در دعاى خود از خدا خواست: همسران ما را مايه چشم‌روشنى ما قرار بده. [٤]

خرد

--) عقل‌

خردل‌

خردل به معناى تخم سپندان كه تره تيزك باشد، [٥] مطلق حبوبات ريز يا دانه‌اى است كه در فارسى آن را اسفند گويند. [٦]

١. خردل، دانه گياهى شناخته شده در دوران لقمان:

وَ إِذْ قالَ لُقْمانُ لِابْنِهِ وَ هُوَ يَعِظُهُ يا بُنَيَّ لا تُشْرِكْ بِاللَّهِ إِنَّ الشِّرْكَ لَظُلْمٌ عَظِيمٌ‌ يا بُنَيَّ إِنَّها إِنْ تَكُ مِثْقالَ حَبَّةٍ مِنْ خَرْدَلٍ فَتَكُنْ فِي صَخْرَةٍ أَوْ فِي السَّماواتِ أَوْ فِي الْأَرْضِ يَأْتِ بِهَا اللَّهُ إِنَّ اللَّهَ لَطِيفٌ خَبِيرٌ.

لقمان (٣١) ١٣ و ١٦

تشبيه به خردل‌

٢. تشبيه اعمال كوچك انسان، به دانه خردل:

وَ إِنْ جاهَداكَ عَلى‌ أَنْ تُشْرِكَ بِي ما لَيْسَ لَكَ بِهِ عِلْمٌ فَلا تُطِعْهُما وَ صاحِبْهُما فِي الدُّنْيا مَعْرُوفاً وَ اتَّبِعْ سَبِيلَ مَنْ أَنابَ إِلَيَّ ثُمَّ إِلَيَّ مَرْجِعُكُمْ فَأُنَبِّئُكُمْ بِما كُنْتُمْ تَعْمَلُونَ‌ يا بُنَيَّ إِنَّها إِنْ تَكُ مِثْقالَ حَبَّةٍ مِنْ خَرْدَلٍ فَتَكُنْ فِي صَخْرَةٍ أَوْ فِي السَّماواتِ أَوْ فِي الْأَرْضِ يَأْتِ بِهَا اللَّهُ إِنَّ اللَّهَ لَطِيفٌ خَبِيرٌ.

لقمان (٣١) ١٥ و ١٦

٣. حسابرسى از كوچكترين اعمال، حتّى به اندازه دانه خردل، در قيامت:

لقمان (٣١) ١٥ و ١٦

نيز--) حسابرسى، دقّت در حسابرسى، فراگيرى حسابرسى، حسابرسى از اعمال‌

[١] . اسدالغابه، ج ٧، ص ٨٤؛ الجامع لأحكام القرآن، قرطبى، ج ١٨، ص ١٣٣

[٢] . تفسير قمى، ج ٢، ص ٤٦٠؛ تفسير نورالثقلين، ج ٥، ص ٥٩٤، ح ٦؛ تفسير مبهمات القرآن، ج ٢، ص ٧٢٥

[٣] . جامع‌البيان، ج ١٤، جزء ٢٩، ص ١٧٩؛ الجامع لاحكام‌القرآن، قرطبى، ج ١٩، ص ٤٠ و ج ٢٠، ص ٨٠-/ ٨١

[٤] . تفسير قمّى، ج ٢، ص ١١٨؛ شواهدالتّنزيل، حاكم حسكانى، ج ١، ص ٥٣٩

[٥] . برهان قاطع، ص ٤٢٦، «خردل»

[٦] . التّحقيق، ج ٣، ص ٣٦، «خردل»