درباره مطالبه دين وى از عاص بن وائل دانسته‌اند كه عاص با استهزا، اداى دين او را به قيامت موكول كرد و مطابق قول ديگر، اداى دين او را منوط به بازگشت از اسلام دانست. [١]

خباثت‌

--) پليدى‌

خبر واحد

خبر واحد، از اقسام خبر از نظر مخبر است و آن خبرى است كه ناقل آن شخصى واحد بوده، در نقل آن كثيرى تواطؤ [موافقت و همدستى‌] نكرده باشند [٢] و در اصطلاح، خبر واحد، آن است كه به حدّ تواترِ يقين‌آور نرسد و ذاتاً مفيد علم نباشد، چه راويانش فراوان و چه اندك باشند. [٣] در اين مدخل از آياتى كه‌ بر خبر واحد دلالت دارد، استفاده شده است.

تفحّص در خبر واحد

١. تفحّص در خبر واحد فاسق، امرى لازم براى مؤمنان:

يا أَيُّهَا الَّذِينَ آمَنُوا إِنْ جاءَكُمْ فاسِقٌ بِنَبَإٍ فَتَبَيَّنُوا أَنْ تُصِيبُوا قَوْماً بِجَهالَةٍ فَتُصْبِحُوا عَلى‌ ما فَعَلْتُمْ نادِمِينَ.

حجرات (٤٩) ٦

٢. لزوم تفحّص در خبر واحد فاسق، در امور مهم و بزرگ:

يا أَيُّهَا الَّذِينَ آمَنُوا إِنْ جاءَكُمْ فاسِقٌ بِنَبَإٍ فَتَبَيَّنُوا أَنْ تُصِيبُوا قَوْماً بِجَهالَةٍ فَتُصْبِحُوا عَلى‌ ما فَعَلْتُمْ نادِمِينَ. [٤]

حجرات (٤٩) ٦

فلسفه تفحّص در خبر واحد

٣. تفحّص در خبر واحد فاسق، براى دورى از ضرر رساندن جاهلانه:

حجرات (٤٩) ٦

٤. تفحّص در خبر واحد فاسق، براى پيشگيرى از پشيمانى، برخاسته از اقدام جاهلانه در عمل به آن:

حجرات (٤٩) ٦

حجيّت خبر واحد

٥. خبر دادن شخص عادل، معتبر و بى‌نياز از تبيين و تفحّص:

يا أَيُّهَا الَّذِينَ آمَنُوا إِنْ جاءَكُمْ فاسِقٌ بِنَبَإٍ فَتَبَيَّنُوا أَنْ تُصِيبُوا قَوْماً بِجَهالَةٍ فَتُصْبِحُوا عَلى‌ ما فَعَلْتُمْ نادِمِينَ. [٥]

حجرات (٤٩) ٦

٦. قبول خبر واحد، لازم و متعارف:

إِنَّ الَّذِينَ يَكْتُمُونَ ما أَنْزَلْنا مِنَ الْبَيِّناتِ وَ الْهُدى‌ مِنْ بَعْدِ ما بَيَّنَّاهُ لِلنَّاسِ فِي الْكِتابِ أُولئِكَ‌

[١] . جامع‌البيان، ج ٩، جزء ١٦، ص ١٥١- ١٥٣؛ اسباب‌النّزول، واحدى، ص ٢٥٣؛ روض‌الجنان، ج ١٣، ص ١١٥

[٢] . لغت‌نامه، ج ٦، ص ٨٣٤٧، «خبر»

[٣] . معالم‌الاصول، ص ١٨٦ و ١٨٨

[٤] . «نبأ» به خبر بسيار مهم گفته مى‌شود. (مجمع‌البيان، ج ٩- ١٠، ص ٦٣٨)

[٥] . با توجّه به مفهوم شرط يا وصف در آيه، اعتبار خبر واحد عادل فهميده مى‌شود